Ομιλία της κ. Παναγιώτας Τσιάλτα Αναστασίου στην ΚΑ΄ Συνάντηση Εκπροσώπων των Εκκλησιαστικών Περιφερειών και Μονών στο Γραφείο Προσκυνηματικών Περιηγήσεων της Εκκλησίας Κύπρου (4 Ιουνίου 2026)

Εμπειρίες και βιώματα από το πρόγραμμα Μαθητικών Προσκυνηματικών και Πολιτισμικών Περιηγήσεων

Θεοφιλέστατοι, Άγιοι Πατέρες, αγαπητοί παρευρισκόμενοι.

Σας καλημερίζω όλους με ιδιαίτερη χαρά και τιμή στη σημερινή μας συνάντηση.

Με βαθύ σεβασμό και αίσθημα ευθύνης στέκομαι σήμερα μπροστά σας εκπροσωπώντας το σχολείο μου το Γυμνάσιο ‘Α Αγίου Θεοδώρου και τους δύο μαθητές που συμμετείχαν μαζί μου. Θέλουμε σήμερα να μοιραστούμε την εμπειρία μας από το πρόγραμμα Μαθητικών Προσκυνηματικών και Πολιτισμικών Περιηγήσεων. Το πρόγραμμα αυτό δεν ήταν μια απλή σχολική εκδρομή, ήταν ένα βιωματικό ταξίδι στην πίστη, την ιστορία και την ταυτότητά μας.

Η γνώση λοιπόν μνημείων, προσώπων, μοναστηριών θεωρώ ότι είναι ο καλύτερος οδοδείκτης των μαθητών μας. Στη  δύσκολη και ανατρεπτική εποχή που ζούμε  δίνει πρότυπα ενασχόλησης που κρύβουν μέσα τους πλούτο, παράδοση, έθιμα, ήθη τραγούδια για εποχές που δε θέλουμε να χαθούν. Αλλά θέλουμε να τις κουβαλούν μέσα τους να τις γνωρίζουν και να τις μεταφέρουν στα παιδιά τους.

Εξ’ άλλου ο τρόπος που μεγαλώσαμε εμείς δείχνει και πόσο σημαντικό είναι στην ηλικία που είμαστε τώρα να αναπολούμε με πολλή αγάπη όσα διδαχτήκαμε από τους εκπαιδευτικούς μας τους παππούδες, τες γιαγιάδες. Με τη συμμετοχή μας τότε, ο καθένας στα δρώμενα του τόπου του πανηγύρια – χοροί – εκδηλώσεις στα ξωκλήσια τα τραγούδια της Πασχαλιάς στον περίβολο του ναού και το ξεπροβόδισμα της Πασχαλιάς. Όλα αυτά πλάθουν, διαμορφώνουν χαρακτήρες. Φυτεύουν τον σπόρο της αγάπης για τους Αγίους της εκκλησίας, τον τόπο γενικότερα. Μιλάς με τον τόπο σου έλεγε η συγχωρεμένη μάνα μου, με το χώμα, με τις πέτρες, και τώρα νιώθω πόσο δίκαιο είχε.

Το πρόγραμμα αυτό είναι ζωτικής σημασίας για τρεις λόγους: Πρώτον, προσφέρει στους νέους σταθερές αξίες σε έναν κόσμο ρευστότητας. Δεύτερον, συνδέει την Ορθοδοξία με την ιστορία του τόπου μας. Οι μαθητές κατάλαβαν ότι ο πολιτισμός μας είναι ποτισμένος με την πίστη μας και Τρίτον, καλλιεργεί τη συντροφικότητα, τον αμοιβαίο σεβασμό και την πειθαρχία μέσα από ένα κοινό πνευματικό σκοπό.

Η εμπειρία και τα συναισθήματα των μαθητών ήταν αποκαλυπτική .Στην αρχή, ξεκίνησαν με την περιέργεια του εφήβου. Γρήγορα όμως, η περιέργεια μετατράπηκε σε δέος και κατάνυξη. Μέσα στα μοναστήρια και τα ιερά προσκυνήματα, οι μαθητές δεν είδαν απλά μνημεία. Ψηλάφησαν τη ζωντανή ορθόδοξη παράδοση, ένιωσαν συγκίνηση αντικρίζοντας τις ιερές εικόνες και τα λείψανα του Αγίου. Βίωσαν την ησυχία και την πνευματικότητα που λείπει από την καθημερινότητά τους. Αντιλήφθηκαν ότι η Εκκλησία είναι ένας ζωντανός οργανισμός που αγκαλιάζει τους νέους. Ως θεολόγος, είδα το μάθημά μου να παίρνει σάρκα και οστά. Όσα διδάσκουμε στις σχολικές αίθουσες, οι μαθητές τα έζησαν στην πράξη. Το πιο συγκλονιστικό κομμάτι της περιήγησης μας όμως ήταν η προσωπική σύνδεση που ανέπτυξαν τα παιδιά με τον ίδιο τον Άγιο. Προσκυνώντας τα Τίμια Λείψανα και την Κάρα του Αγίου Νεοφύτου, η απόσταση των οκτώ αιώνων εκμηδενίστηκε. Ο Άγιος έπαψε να είναι μια μακρινή ιστορική φιγούρα ή ένα όνομα στα βιβλία. Έγινε για τα παιδιά ένας ζωντανός φίλος, ένας πνευματικός συμπαραστάτης, ένας δικός τους άνθρωπος. Συγκινήθηκαν βαθιά μαθαίνοντας για τη νεανική του ηλικία: πώς ένας απλός, αγράμματος έφηβος, με μόνη του αποσκευή τον θείο ζήλο, κατάφερε να γίνει ο κορυφαίος λόγιος και ασκητής της Κύπρου. Αυτή η πτυχή άγγιξε τις δικές τους νεανικές αναζητήσεις. Κατάλαβαν ότι ο Άγιος δεν απομονώθηκε στην Εγκλείστρα για να κρυφτεί από τον κόσμο, αλλά για να αγκαλιάσει όλο τον κόσμο μέσα από την προσευχή του. Στο πρόσωπό του βρήκαν έναν μεσίτη στον οποίο μπορούν να εμπιστευτούν τους φόβους και τα όνειρά τους.

Με μεγάλη ικανοποίηση είδα τα μάτια των παιδιών να φωτίζονται. Οι ερωτήσεις τους έγιναν πιο βαθιές, πιο υπαρξιακές. Το πρόγραμμα γεφύρωσε το χάσμα μεταξύ θεωρητικής γνώσης και πνευματικού βιώματος. Με ενίσχυσε και μένα προσωπικά στο παιδαγωγικό μου έργο.

Θα πρότεινα στις πολιτιστικές περιηγήσεις να προστεθεί και μια ενότητα πολιτιστικών δρόμενων σε επαρχίες της Κύπρου που σχετίζονται με τα Χριστούγεννα το Πάσχα, έθιμα και ιστορίες αγίων με όλη την παράδοση που τους συνοδεύει ( Άη-Γιώργης – Άγιος Μάμας ) ή άγιοι με πλούσιο υλικό βγαλμένο από την παράδοση. Μια μικρή ενότητα που δίνει ένα άλλο άρωμα γεύσης πολλών χρόνων πίσω, για τα τότε δρώμενα. (Διγενής, Άη-Γιώργης οι Άγιοι στην  παράδοση δημοτικών ακριτικών τραγουδιών).

Είναι η ζωή τους η ίδια ο τόπος που πρέπει να γνωρίσουν να αγαπήσουν να διεκδικήσουν, να ριζώσουν να παλέψουν. Εάν κάτι δεν το γνωρίζεις πως θα το αγαπήσεις και θα το κάνεις δικό σου. Μέσα από την έρευνα και με την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών με αγάπη και μεράκι θα γίνει πραγματικότητα. Έτσι γράφονται οι ιστορίες παλιές και νεότερες που κάνουν τους ανθρώπους να έχουν κοινούς στόχους, προορισμούς, κοινούς ορίζοντες. Να ανταμώνουν να τα λένε να ξεφαντώνουν με χορούς κυκλωτικούς και ελεύθερους σαν ποταμούς όπως λέει και ο Σαββόπουλος.

Ωστόσο, κάθε πνευματικό ανάβασμα, όπως και η ανηφόρα του Αγίου Νεοφύτου προς τον βράχο της Εγκλείστρας, κρύβει τις δικές του δυσκολίες και απαιτεί τον δικό του πρακτικό κάματο. Έτσι και στην εφαρμογή αυτού του προγράμματος, η καθημερινή σχολική πραγματικότητα μας έφερε αντιμέτωπους με συγκεκριμένα εμπόδια: Πρώτον, οι οικονομικοί και Υλικοτεχνικοί περιορισμοί: το κόστος μεταφοράς και η κάλυψη των εξόδων αποτελεί συχνά εμπόδιο, περιορίζοντας τον αριθμό των μαθητών που μπορούν να συμμετάσχουν. Δεύτερον, το αυστηρό Ωρολόγιο Πρόγραμμα: Οι αυξημένες υποχρεώσεις των μαθητών, οι εξετάσεις και η πίεση του χρόνου στο σχολείο δυσκολεύουν τη διοργάνωση πολυήμερων ή συχνών εξορμήσεων και η ψηφιακή διάσπαση προσοχής. Είναι πρόκληση να αποσπάσεις τους σύγχρονους εφήβους από τις οθόνες των κινητών τους και να τους προετοιμάσεις ψυχολογικά για το κλίμα της μοναστηριακής σιωπής και της προσευχής.

Όμως,  μέσα από αυτές τις δυσκολίες μας, διαπιστώνουμε ότι γινόμαστε καλύτεροι όταν αυτό γίνεται με υπομονή και αγάπη. Έχουμε ανάγκη τις παρουσίες των συναδέλφων για ενδυνάμωση, ενίσχυση, σύσφιξη σχέσεων, ανταλλαγή ιδεών, εμπειριών, για να συνεχίζουμε ενδυναμωμένοι. Πάντα υπό τη δική σας καθοδήγηση, γιατί το ράσο έχει τιμή, φωνή, αξία, αξιοπρέπεια. Έχουμε ανάγκη κάποιον να νοιάζεται και να είναι παρών. Προσωπικά την παρουσία σας την ένιωσα πολύ έντονα και η στήριξη και η αγάπη σας με άγγιξαν πραγματικά και σας ευχαριστώ από καρδιάς.

Ιερά Μονή Αγίου Νεοφύτου

Παναγιώτα Τσιάλτα Αναστασίου- Θεολόγος- ΒΔ

Γυμνάσιο Ά Αγίου Θεοδώρου Πάφου

Ιούνιος 2026