Χαιρετισμός-παρουσίαση του βιβλίου της κ. Μαργαρίτας Κουλουμή Χριστοφόρου, «Γράφουσιν υμίν εκ Λύσης» (Δήμος Λύσης, 29 Απριλίου 2025)
του Επισκόπου Μεσαορίας Γρηγορίου
Χριστός Ανέστη!
Εύχομαι το ανέσπερο λυτρωτικό φως της Αναστάσεως, το οποίο εκπήγασε από το κενό μνημείο, να φωτίζει τη ζωή και τα έργα όλων μας. Ασφαλώς να λούσει με φως ελευθερίας την πατρίδα μας.
Σας μεταφέρω τους αναστάσιμους χαιρετισμούς και τις ευχές του πολυσέβαστου Ιερέως της Λύσης, Πρωτοπρεσβύτερου π. Γεώργιου Καπαρή.
Εν πρώτοις, επιθυμώ να ευχαριστήσω διπλά τη συγγραφέα του βιβλίου που παρουσιάζεται απόψε, την εκπαιδευτικό κ. Μαργαρίτα Κουλουμή Χριστοφόρου. Λυπήθηκα διότι, ενώ προσκλήθηκα να παραστώ στη Λεμεσό, όπου έλαβε χώρα η πρώτη πανηγυρική εκδήλωση παρουσίασης, ήτο αδύνατο να παραστώ, λόγω ειλημμένης εκκλησιαστικής υποχρέωσης εκτός Κύπρου. Εν τούτοις, είχα την ευκαιρία να συζητήσω για το θέμα του βιβλίου «Γράφουσιν υμίν εκ Λύσης» καθώς και πλατύτερα για το περιεχόμενό του με πρόσωπα του περιβάλλοντος της συγγραφέως και πριν και μετά την πρώτη παρουσίαση, όπως με τον φίλο και συνεργάτη ιεροψάλτη κ. Κώστα Κουλουμή.
Αμέσως, μόλις επέστρεψα οίκαδε, έλαβα ηλεκτρονική πρόσκληση για να είμαι σήμερα ανάμεσά σας. Και μάλιστα η πρόσκληση είχε την υπόμνηση να πω και δύο λόγια για το βιβλίο και τη συγγραφέα.
Ιδού γιατί είμαι συγκινημένος και διπλά ευγνώμων. Πέρα από την ευλογία με την ανάθεση του Θεού και του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου μας να συνεργαζόμαστε ως επικεφαλής της Εκκλησιαστικής Επιτροπής της Παναγίας της Λύσης, μαζί με τον κ. Ανδρέα Τοφιά, τους ιερείς μας και τα υπόλοιπα μέλη της Επιτροπής, τη συγγραφέα τη γνώρισα μαζί με τον σύζυγό της Δρ Γεώργιο Τ. Χριστοφόρου, όταν προ ετών με πλησίασαν και διοργανώσαμε σεμνές εκδηλώσεις εκκλησιαστικού και φιλολογικού μνημοσύνου του πολυσέβαστου πατέρα του Γεώργιου και πεθερού της Μαργαρίτας, αειμνήστου θεολόγου και τελευταίου Γυμνασιάρχη της Λύσης Τάκη Χριστοφόρου το 1974. Τον Τάκη Χριστοφόρου τον θυμόμουνα παιδιόθεν, όταν ερχόταν στις ενορίες μας ως λαϊκός ιεροκήρυκας και συγκεκριμένα στον Τίμιο Πρόδρομο στη Λευκωσία. Κηρύσσοντας, από άμβωνος κυριολεκτικά, εν τη ρύμη του λόγου έπλαθε ρητορικές ερωτήσεις και μας κοιτούσε εμάς τα μικρά παιδάκια. Τότε εγώ αισθανόμουνα ότι είχαμε την ευθύνη να δώσουμε και την απάντηση. Πολλές φορές κρυβόμασταν να μη μας εντοπίσει το βλέμμα του και τότε είχαμε την ψευδαίσθηση ότι δεν θα αναγκαστούμε να απαντήσουμε.
Σήμερα όμως, οφείλω να μιλήσω διότι η πρόσκληση δεν ήταν ρητορική και ούτε από απαλή αβροφροσύνη της κ. Μαργαρίτας Κουλουμή Χριστοφόρου. Ευχαριστώ τη συγγραφέα για την άμεση αποστολή δια χειρός μετά αφιερώσεως του βιβλίου της «Γράφουσιν υμίν εκ Λύσης, Πτυχές της ζωής στη Λύση μέσα από τον Τύπο και άλλες πηγές». Από την πρώτη στιγμή ξεκίνησα τη μελέτη του συγγράμματος και γεωμετρικά αισθάνθηκα ως ευθύνη απέναντι σε ένα κοπιώδες έργο, ένα συγγραφικό πόνημα το οποίο αποτιμώντας το, σύμφωνα με την πενιχρή μου εμπειρία στην έρευνα, την αποδελτίωση, τη σύνθεση, την καταγραφή και αποτίμηση πηγών, πληροφοριών και αναφορών, αισθάνθηκα το πελώριο επίτευγμα που συντελέστηκε ώστε σήμερα να κρατάμε στα χέρια τον πολύτιμο τόμο. Θα το ονόμαζα επιπρόσθετα ένα εγχειρίδιο και του σήμερα και πολύ περισσότερο του αύριο. Αύριο, που νομοτελειακά θα παρέλθουμε εμείς που γεννηθήκαμε πριν το κακό που βρήκε τον τόπο μας το 1974, την προδοσία για λίγα αργύρια και την υπόσκαψη της Κυπριακής Δημοκρατίας και της νόμιμης κυβέρνησης του τόπου, με συνεπακόλουθα την επιδρομή των Τουρκικών στρατευμάτων και την κατοχή της πατρίδας μέχρι σήμερα. Όποιος κάνει τον κόπο να ανοίξει το εν λόγω σύγγραμμα, όποιος με υπομονή εισχωρήσει στο πλούσιο, έγκυρο και διασταυρούμενο πληροφοριακό υλικό από παλαιότερα έντυπα, άρθρα, χρονικά, ρεπορτάζ αλλά και πρωτογενείς πηγές μέσα από τη συλλογή των πληροφοριών από ανθρώπους που ζουν ακόμη ανάμεσά μας και κουβαλούν, γνώσεις, εμπειρίες, αναμνήσεις, βιώματα της βασίλισσας της Μεσαορίας, της κωμοπόλεως της Λύσης, όποιος με υπομονή σκύψει να το διαβάσει, δικαίως θα νιώσει να διακατέχεται από χαρμολύπη.
Αυτή είναι για εμένα η εύστοχη περιγραφή αυτής της καλαίσθητης κατά πάντα εκδόσεως του βιβλίου, της κυρίας Μαργαρίτας Κουλουμή Χριστοφόρου, από τις Εκδόσεις Ηλία Επιφανίου. Οι εκδόσεις καταθέσανε τον επαγγελματισμό τους που τιμούν τον τόπο μας στο εκδοτικό στερέωμα.
Η συγγραφέας, ως υπομονετική φιλόλογος και με ερευνητικό τάλαντο, έφερε αυτό το αποτέλεσμα όπως κωδικοποιείται στις 545 σελίδες του. Εκείνο που θα ήθελε, κατά τη γνώμη μου, το σύγγραμμα σε επικείμενη επανέκδοση είναι ο κατάλογος ονομάτων και πραγμάτων.
Πρόκειται για μια έκδοση, όπως ελέχθη ήδη από ειδικότερους εμού, μακρόχρονη κοπιώδες έρευνα και καταγραφή πληροφοριών και ιστορικών ντοκουμέντων της κωμοπόλεως Λύσης.
Επισήμανε ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος μας, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου κ. Γεώργιος στον Χαιρετισμό κατά την πρώτη παρουσίαση του βιβλίου:
«Το βιβλίο στρέφεται σε επιμέρους τομείς του παρελθόντος της Λύσης, προκειμένου να συντηρήσει τη μνήμη και να συνδέσει με τις ρίζες. Αναφέρεται στην παιδεία, στα σχολικά κτίρια, τους δασκάλους και τους ανθρώπους που έκαναν γνωστή τη Λύση με την επίδοσή τους στα γράμματα και σε διάφορους άλλους τομείς της γνώσης. Δεν διαφεύγει της προσοχής της συγγραφέως, που είναι μάλιστα και εκπαιδευτικός, ότι η παιδεία αποτελεί τη βάση της προόδου και της ευημερίας κάθε λαού και προσδιορίζει το εθνικό του μέλλον. Κι η Ελληνική μας παιδεία υπήρξε και εξακολουθεί να είναι το μεγάλο και δραστικό μας όπλο για συντήρηση της μνήμης και εναντίον της λήθης. Είναι ο ομφάλιος λώρος που μας συνδέει με τους προγόνους, τις επιδόσεις και τα επιτεύγματά τους. Η Ελληνική μας παιδεία είναι εκείνη που κράτησε αναμμένη τη φλόγα της εθνικής αυτοσυνειδησίας του λαού μας και τα σχολεία μας ήταν πάντα φυτώρια των αγωνιστών της ελευθερίας.
Εκείνο που κυριαρχεί στο βιβλίο είναι η αναφορά στους εθνικούς αγώνες και τους ήρωες της κωμόπολης, ιδιαίτερα η εξιστόρηση της ζωής, του έργου και της θυσίας του ημίθεου υπαρχηγού της ΕΟΚΑ, του Γρηγόρη Αυξεντίου. Συνιστά τούτο μια παρακαταθήκη όχι μόνον για τους Λυσιώτες, αλλά και για όλο τον Ελληνισμό. Μπορεί κανείς να ανεχθεί τη βεβήλωση των μνημείων του ήρωα, την υποδούλωση της γενέτειράς του; Μπορούμε να αδρανήσουμε μπροστά στους θρήνους των προγόνων μας, τις οιμωγές της σκλαβωμένης γης μας; Αντέχουμε μια μελλοντική κρίση της Ιστορίας ότι φανήκαμε ανάξιοι να διατηρήσουμε και να ολοκληρώσουμε την ελευθερία που ο Αυξεντίου και οι άλλοι ήρωες της Λύσης, και της Κύπρου γενικότερα, μας παρέδωσαν;
Νομίζω πως κύριος στόχος της συγγραφέως είναι να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη της Λύσης σε όλους τους Λυσιώτες, αλλά και να παρακινήσει προς αφύπνιση και εγρήγορση για αγώνα προς απελευθέρωση. Την ευχαριστώ εκ μέρους της Εκκλησίας και τη συγχαίρω θερμότατα για το υπέροχο αυτό βιβλίο της. Εκείνη, παραπέμποντας στις πηγές της, το ονόμασε “Γράφουσιν ημίν εκ Λύσης”. Εγώ θα το έλεγα “Ενωτιζόμεθα και παραδειγματιζόμεθα εκ Λύσης”.».
Τώρα καταλαβαίνουμε γιατί ερχόμαστε με αναστάσιμο ενθουσιασμό να παρουσιάσουμε, να συγχαρούμε και να επαινέσουμε το πολύτιμο έργο της συγγραφέως.
Παρακαλούμε τον Αναστάντα Κύριο, με τις πρεσβείες της Παναγίας και όλων των Αγίων της Λύσης, Εκείνος που έλυσε τις οδύνες του θανάτου, να μάς χαρίσει ζωή αιώνιο και να γεμίσει τα πάντα με φως, δια της Αναστάσεως. Να δίνει φώτιση και κουράγια και σε άλλους ερευνητές συγγραφείς να μιμηθούν το έργο που παρουσιάζουμε και να καταγράψουν την ιστορία, τον πολιτισμό, τα ήθη και τα έθιμα των κατεχομένων κοινοτήτων και των ανθρώπων μας. Η σύγχρονη τεχνολογία μας βοηθά ακόμη περισσότερο προς την κατεύθυνση αυτή. Όλα στην πατρίδα μας είναι ζυμωμένα, αιώνες τώρα, με τη μαγιά της Ελληνικής και της Χριστιανικής μας ταυτότητας. Ένα διαρκές αναστάσιμο θαύμα αναγεννάται και θα συνεχίσει να μας αναγεννά μέσα από τα παιδιά σας και τα εγγόνια σας, της Λύσης, της Μεσαορίας της Κύπρου μας.
Συγχαρητήρια και καλοτάξιδο να είναι.
