1η Σεπτεμβρίου – Αρχή Ινδίκτου – Ημέρα αφιερωμένη στο περιβάλλον

Την 1η Σεπτεμβρίου η Εκκλησία εορτάζει την έναρξη του εκκλησιαστικού έτους, την αρχή της Ινδίκτου. Η Ίνδικτος προέρχεται από τη λατινική λέξη indictio η οποία σημαίνει ορισμός, διάγγελμα. Πριν εξελιχθεί σε εορτολογικό γεγονός, αναφερόμενο στην έναρξη και τον αγιασμό του νέου εκκλησιαστικού έτους, παρέπεμπε στο διάγγελμα, που εκδιδόταν από τους Ρωμαίους αυτοκράτορες, τον Σεπτέμβριο, ανά δεκαπενταετία, καθορίζοντας τον φόρο επί της παραγωγής της γης, για τη συντήρηση του στρατού. Σταδιακά, καθιερώθηκε να ονομάζονται ινδικτιώνες και οι δεκαπενταετείς φορολογικοί περίοδοι.

Ο Σεπτέμβριος είναι ο μήνας της συγκομιδής ποικίλων καρπών και της προετοιμασίας για τον νέο κύκλο βλάστησης. Συνεπώς, θεωρήθηκε ταιριαστό οι Χριστιανοί να εορτάζουν την αρχή της γεωργικής περιόδου, με δεήσεις και ύμνους προς τον Κύριο και Δημιουργό του κόσμου, για ευλογία, για τη δημιουργία αγαθών έργων προς δόξα Θεού. Τα περισσότερα ημερολόγια στην περιοχή της Ανατολής είχαν ως πρωτοχρονιά την 24η Σεπτεμβρίου, ημέρα της φθινοπωρινής ισημερίας. Το 462 μ.Χ. για πρακτικούς λόγους αλλά και για να συμπίπτει η πρώτη του έτους με την πρώτη του μήνα, η εκκλησιαστική πρωτοχρονιά μετατέθηκε την 1η Σεπτεμβρίου. Συγχρόνως αρχίζει και ο εορτολογικός κύκλος, με πρώτη μεγάλη εορτή το Γενέσιον της Θεοτόκου στις 8 Σεπτεμβρίου.

Επιπλέον, σύμφωνα με τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, την 1η Σεπτεμβρίου η Εκκλησία εορτάζει διότι κατά την ημέρα αυτή ο Ιησούς πήγε στη Συναγωγή των Ιουδαίων, στη Ναζαρέτ, όπου και του δόθηκε το χειρόγραφο του Προφήτη Ησαΐα. Ξετυλίγοντάς το, ο Ιησούς βρήκε το σημείο όπου ήταν γραμμένη η προφητεία, που αναφερόταν στην έλευση και την αποστολή του: «Πνεῦμα Κυρίου ἐπ᾿ ἐμέ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με·εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με, ἰάσασθαι τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν, κηρῦξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν, ἀποστεῖλαι τεθραυσμένους ἐν ἀφέσει, κηρῦξαι ἐνιαυτὸν Κυρίου δεκτόν» (Ευαγγελικό Ανάγνωσμα: Λουκ. δ΄ 16-30).

Κατά την έναρξη του εκκλησιαστικού έτους, δεόμαστε για ήπιο κλίμα, ευφορία της γης και ειρηνικούς καιρούς, ώστε να είναι καλή η σοδειά. «Ὁ τῶν αἰώνων ποιητὴς καὶ δεσπότης, Θεὲ τῶν ὅλων ὑπερούσιε ὄντως, τὴν ἐνιαύσιον εὐλόγησον περίοδον, σῴζων τῷ ἐλέει σου τῷ ἀπείρῳ οἰκτίρμον, πάντας τοὺς λατρεύοντας σοὶ τῷ μόνῳ δεσπότῃ, […] εὔφορον πᾶσι τὸ ἔτος χορήγησον», επισημαίνεται στο Κοντάκιον.

Ο εορτασμός της Πρωτοχρονιάς την 1η Ιανουαρίου έχει ρωμαϊκή προέλευση και καθιερώθηκε, πολιτικά, στην ορθόδοξη ανατολή με την εφαρμογή του Γρηγοριανού Ημερολογίου.

Το 1989 η Ορθόδοξη Εκκλησία, με πρωτοβουλία του Οικουμενικού Πατριάρχη Δημητρίου, όρισε την 1η Σεπτεμβρίου ως ημέρα αφιερωμένη στη Δημιουργία και το φυσικό περιβάλλον, το οποίο ο άνθρωπος οφείλει να αξιοποιεί και να προστατεύει. Ειδικότερα, αποφασίστηκε όπως κατά την ημέρα αυτή οι τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες αναπέμπουν δεήσεις και ικεσίες, προς τον Δημιουργό των πάντων, για τη διαφύλαξη και διάσωση του φυσικού περιβάλλοντος. Στο τέλος του ιδίου έτους, στο Διορθόδοξο Συνέδριο στην Ορθόδοξη Ακαδημία Κρήτης, η φθορά της δημιουργίας προβλήθηκε ως αποτέλεσμα της αμαρτίας ενώ η προστασία του περιβάλλοντος συνδέθηκε με την αληθινή μετάνοια, η οποία πραγματοποιείται με τη βοήθεια του Αγίου Πνεύματος.

Το 2016, η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Ορθοδόξου Εκκλησίας, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Κρήτη, περιέλαβε αναλυτικά στην αποστολή της Εκκλησίας στον σύγχρονο κόσμο την πνευματική συμβολή στην προστασία του περιβάλλοντος από τις συνέπειες της ανθρώπινης απληστίας, μέσω της καλλιέργειας της ευθύνης του ανθρώπου έναντι του περιβάλλοντος, της ολιγάρκειας και της εγκράτειας. Όπως τονίστηκε, δεν πρέπει να λησμονείται πως ο φυσικός πλούτος δεν είναι περιουσία του ανθρώπου, αλλά του Δημιουργού, και σε αυτόν έχουν δικαίωμα και οι μελλοντικές γενιές. Συνεπώς, όπως εξηγήθηκε επανειλημμένα σε πατριαρχικές και αρχιεπισκοπικές εγκυκλίους, η αειφόρος ανάπτυξη αποτελεί μονόδρομο για τη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη και την πραγματική πρόοδο. [1]

Δρ Σωτηρούλα Βασιλείου

Επιστημονική Λειτουργός Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄

[1] Ἡ Ἁγία καὶ Μεγάλη Σύνοδος Πεντηκοστή (2016), Ἡ ἀποστολὴ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας εἰς τὸν σύγχρονον κόσμον: «Ἡ ἀποστολὴ τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ὡς μαρτυρία ἀγάπης ἐν διακονίᾳ, παρ. 10: Ὁ πόθος τῆς συνεχοῦς αὐξήσεως τῆς εὐημερίας καὶ ἡ ἄμετρος κατανάλωσις ἀναποφεύκτως ὁδηγοῦν εἰς τὴν δυσανάλογον χρῆσιν καὶ τὴν ἐξάντλησιν τῶν φυσικῶν πόρων. Ἡ δημιουργηθεῖσα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ κτίσις, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸν ἄνθρωπον ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν αὐτήν […] ὑφίσταται τὰς συνεπείας τῆς ἁμαρτίας τοῦ ἀνθρώπου [….]. Ἡ οἰκολογικὴ κρίσις […] καθιστᾷ ἐπιτακτικὸν τὸ χρέος τῆς Ἐκκλησίας ὅπως συμβάλῃ, διὰ τῶν εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῆς πνευματικῶν μέσων, εἰς τὴν προστασίαν τῆς δημιουργίας τοῦ Θεοῦ ἐκ τῶν συνεπειῶν τῆς ἀνθρωπίνης ἀπληστίας. Ἡ ἀπληστία διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ὑλικῶν ἀναγκῶν ὁδηγεῖ εἰς τὴν πνευματικήν πτώχευσιν τοῦ ἀνθρώπου καί εἰς τὴν καταστροφήν τοῦ περιβάλλοντος. Δέν πρέπει νὰ λησμονῆται ὅτι ὁ φυσικός πλοῦτος τῆς γῆς δέν εἶναι περιουσία τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ τοῦ Δημιουργοῦ. […] Οὕτως, ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία τονίζει τὴν προστασίαν τῆς δημιουργίας τοῦ Θεοῦ διὰ τῆς καλλιεργείας τῆς εὐθύνης τοῦ ἀνθρώπου ἔναντι τοῦ θεοσδότου περιβάλλοντος καὶ διὰ τῆς προβολῆς τῶν ἀρετῶν τῆς ὀλιγαρκείας καὶ τῆς ἐγκρατείας. Ὀφείλομεν νὰ ἐνθυμώμεθα ὅτι ὄχι μόνον αἱ σημεριναί, ἀλλὰ καὶ αἱ μελλοντικαὶ γενεαί ἔχουν δικαίωμα ἐπὶ τῶν φυσικῶν ἀγαθῶν, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐχάρισεν ὁ Δημιουργός». Ανακτήθηκε από: https://www.holycouncil.org/mission-orthodox-church-todays-world_el.