Ομιλία Ιωάννου Χρ. Γιάγκου για τους πεσόντες τον Ιούλιο-Αύγουστο 1974 στην Πράσινη Γραμμή
ΙΩΑΝΝΟΥ ΧΡ. ΓΙΑΓΚΟΥ
ΦΙΛΟΛΟΓΟΥ – ΑΝΤΕΠΙΣΤΕΛΛΟΝΤΟΣ ΜΕΛΟΥΣ
ΤΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ «ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ»
ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΠΑΥΛΟΥ
ΚΥΡΙΑΚΗ, 28 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2025
Μακαριώτατε, τετιμημένε, επίτιμε Γενικέ Επιθεωρητή Στρατού της Μητρός Πατρίδος, κύριε Δημήτριε Αλευρομάγειρε, κύριοι Επίσημοι, Εκλεκτοί Προσκεκλημένοι, ευσεβές Εκκλησίασμα,
Ο σοφός ιστορικός της αρχαιότητας Θουκυδίδης, μάς κληροδότησε ένα πατριωτικό καθήκον:
«ἀνδρῶν ἀγαθῶν ἔργῳ γενομένων,
ἔργῳ καὶ δηλοῦσθαι τὰς τιμάς»[1].
Γι’ αυτό κι εμείς, ακολουθούντες τις ιστορικές μας παρακαταθήκες, συγκεντρωθήκαμε στον χώρο τούτο του ιερού ναού του Αγίου Παύλου, δια να τιμήσουμε τους άλκιμους εκείνους νέους μας που αγωνίστηκαν γενναίως για την προάσπιση της πολυτίμητης ελευθερίας της τλήμονος Πατρίδος μας και έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι «ὑπέρ βωμῶν καὶ ἑστιῶν», «κρίναντες τὸ εὔδαιμον τὸ ἐλεύθερον, τὸ δὲ ἐλεύθερον τὸ εὔψυχον»[2].
Νιώθουμε ιδιαίτερα συγκινημένοι, διότι πολλοί από τους αγωνιστές της περιόδου του 74, που πολέμησαν ευκλεώς για τη σωτηρία της Πατρίδας ευρίσκονται ανάμεσά μας. Πολλοί μας παρακολουθούν από τον ουρανό, αφού προσέφεραν τη ζωή τους «ὡς ἱερὰ καὶ ἄμωμα ἱερεῖα» στον βωμό της ελευθερίας και της σωτηρίας της Κύπρου μας! Αλλά, μαζί μας ευρίσκονται παιδιά και μέλη των οικογενειών τους!
Και πέραν τούτου. Ανάμεσά μας, έχουμε την ύψιστη τιμή να έχουμε τον εμπνευσμένο ηγέτη του 336ου τάγματος πεζικού, τον τότε ταγματάρχη πεζικού, και σήμερα αντιστράτηγο εν αποστρατεία και επίτιμο Γενικό Επιθεωρητή Στρατού Ελλάδος, κύριο Δημήτριο Αλευρομάγειρο. Για την πατριωτική και αγωνιστική του αυτή στάση, που κράτησε ελεύθερη τη Λευκωσία και έσωσε την κρατική μας υπόσταση, από τις ορδές του επελαύνοντος, με την ανοχή ή και τη συνενοχή των Μεγάλων Δυνάμεων, Αττίλα, ο σεμνός στρατηγός τιμήθηκε, από τον Φ. Σ. ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ, την πρώτη Ακαδημία Γραμμάτων και Τεχνών της Ελλάδας, αναγορευθείς ως Επίτιμο Μέλος αυτού.
Είναι μαζί μας για να ξαναδεί τα πνευματικά του παιδιά και παράλληλα να αναπολήσει τις μορφές όλων εκείνων, οι οποίοι έπεσαν μαχόμενοι
«ΥΠΕΡ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΔΟΣ
ΛΑΒΟΝΤΕΣ ΤΟΝ ΑΓΗΡΩΝ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΝ».
Στρατηγέ μας, η Κύπρος Σάς καλωσορίζει στους τόπους, όπου καθοδηγούμενος από το πνεύμα του 1821 και του 1955-59, υπερασπιστήκατε με την αυτοθυσιαστική σας γενναιότητα και αναδειχθήκατε στις συνειδήσεις όλων μας «ΑΞΙΟΣ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ».
Η γνώση της ιστορίας μας αποτελεί ένα χρέος. Το χρέος, όμως, αυτό επιβάλλεται να μετουσιώνεται σε πηγή ανατροφοδότησης της ιστορικής και εθνικής μας αυτογνωσίας, ώστε να αποβαίνει η αλάνθαστη πυξίδα μας για τη διαμόρφωση ενός γόνιμου, καρποφόρου και ευτυχέστερου ιστορικού μας μέλλοντος.
Και εμείς οι Έλληνες έχουμε ένα ιστορικό παρελθόν που βυθίζεται στα βάθη του μύθου. Αλλά, και σ’ αυτά, ακόμη, διαλάμπουν και πάλι οι διαχρονικές έννοιες της Πατρίδος, της Οικογένειας και της προάσπισης της Ελευθερίας.
Έτσι, διδασκόμαστε από τον Όμηρο ότι:
«ΩΣ ΟΥΔΕΝ ΓΛΥΚΙΟΝ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΟΥΔΕ ΤΟΚΗΩΝ ΓΙΝΕΤΑΙ»[3].
Βιώνουμε ολοθύμως και τη διαχρονική ρήτρα:
«ΕΙΣ ΟΙΩΝΟΣ ΑΡΙΣΤΟΣ, ΑΜΥΝΕΣΘΑΙ ΠΕΡΙ ΠΑΤΡΗΣ»[4].
Με αυτό το πνεύμα αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν τα αγνά παιδιά της υπόδουλης Πατρίδος μας το 55 – 59 για την πολυφίλητη Ελευθερία μας, και μέσα στο ίδιο ακριβώς πνεύμα, «τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι», πολέμησαν οι μαχητές του 336ου Τάγματος Πεζικού και διατήρησαν τους ιερούς τούτους χώρους που τώρα βρισκόμαστε και ελληνικούς και χριστιανικούς.
Ας ενυδατώσουμε τις ψυχές μας με το πνεύμα των δραματικών εκείνων ημερών, από την κρυστάλλινη ιστορική πηγή της γραφίδας του ίδιου του Στρατηγού μας.
«Σὲ συνεννόηση μὲ τοὺς Λοχαγοὺς καὶ Διοικητὲς Τμημάτων συγκεντρωνόμαστε στὸν χῶρο τῶν ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΩΝ ΜΝΗΜΑΤΩΝ καὶ ὁρκιζόμαστε ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψουμε νὰ τὰ καταλάβουν οἱ Τοῦρκοι, ἔστω καὶ ἂν περάσουν πάνω ἀπὸ τὰ πτώματά μας.
Ἡ σκηνὴ αὐτὴ ἔχει μείνει ἀνεξίτηλα χαραγμένη στὴ μνήμη ὅλων μας. Καί, ἴσως, ἡ περιγραφή μου ἀδικεῖ τὴν ἔνταση καὶ τὰ πολλαπλᾶ συναισθήματα ποὺ μᾶς διακατεῖχαν. Ἐμεῖς οἱ ἄσημοι στεκόμαστε Προσοχὴ μπροστὰ σ αὐτοὺς τοὺς Νεαροὺς Γίγαντες τῆς Κυπριακῆς Ἐλευθερίας καὶ ὁρκιζόμαστε… Σ’ Αὐτούς! Ὁποία μεγάλη μας τιμή! Νὰ ἔχουμε ἐμεῖς αὐτὴ τὴν τιμή!
Φύγαμε κατασυγκινημένοι, ἀλλὰ εἶναι τέτοιες αὐτὲς οἱ στιγμὲς ποὺ πιστεύεις ὅτι ἡ ζωὴ ἔχει συνέχεια. Χωρὶς κανένας νὰ τὸ ὁμολογήσει, δὲν πήγαμε μόνο γιὰ νὰ ὁρκιστοῦμε. Πήγαμε γιὰ νὰ πάρουμε ἀπὸ τοὺς Ἥρωες ἐκείνους, θάρρος. Ἀφοῦ μπόρεσαν αὐτὰ τὰ νεαρὰ παιδιὰ νὰ τραγουδήσουν τὴ θυσία τους, γιατί ἐμεῖς νὰ μὴν μποροῦμε νὰ τοὺς μοιάσουμε στὸ ἐλάχιστο;…».
«Μετὰ ἀπὸ τόσα χρόνια, θὰ ἔλεγα ὅτι τὸ προσκύνημα ἐκεῖνο ἦταν καταλυτικὸ γιὰ τὴν ἀποφασιστικότητά μας. Καὶ οἱ θαυμάσιοι Λοχαγοὶ τοῦ Τάγματος μπόρεσαν νὰ μεταφέρουν αὐτὸ τὸ πνεῦμα στοὺς στρατιῶτές τους. Καὶ εἶναι 55, αὐτοὶ ποὺ ἔσπευσαν νὰ τοὺς συναντήσουν στὸ Πάνθεο τῶν Ἡρώων, στὴ Νῆσο τῶν Μακάρων. Ἂς εἶναι Αἰωνία ἡ Μνήμη τους»[5].
Μὲ τὸν τρόπο αὐτό, ἡ ψυχοτρόφος πηγὴ τῶν Φυλακισμένων μας Μνημάτων, στὴν ὁποία ἐναρμονίστηκαν, κατὰ τρόπο ιδεατό, οἱ ἔννοιες τοῦ θνήσκειν γενναίως «για του Χριστού την πίστη την αγία και για της Πατρίδας την Ελευθερία» ἀνύψωσε τὸ ἠθικὸ φρόνημα τῶν μαχητῶν μας, οἱ ὁποῖοι, ἡρωικώς ἀγωνισθέντες, ἔσωσαν ὄχι μόνο τὴ Λευκωσία, ἀλλὰ καὶ, ἰδιαιτέρως, τὴν κρατική μας ὑπόσταση! «Κράτιστοι δ᾽ ἂν τὴν ψυχὴν δικαίως κριθεῖεν οἱ τά τε δεινὰ καὶ ἡδέα σαφέστατα γιγνώσκοντες καὶ διὰ ταῦτα μὴ ἀποτρεπόμενοι ἐκ τῶν κινδύνων» ( Θουκ. 2.40.3).
Πολλάκις, σκέφτομαι μὲ ὀδύνη: «Ἂν εἴχαμε ἀκόμη ἕνα Δημήτριο Ἀλευρομάγειρο στὴν Ἀμμόχωστο, τώρα τὸ καμάρι τῆς Μεσογείου θὰ ἦταν ἐλεύθερο… καὶ θὰ καρποφοροῦσε πολυπλασίως!».
Έκτοτε, παρήλθε μισός αιώνας… οι δάφνες των αγωνιστών τείνουν να ξηρανθούν και το πνεύμα της φιλοπατρίας και του έρωτος προς την ελευθερία να μαρανθεί. Ο συβαριτισμός εισχωρεί κατά τρόπο επικίνδυνο στην ψυχοσύνθεση του Ελληνισμού. Αλλά, «στῶμεν καλῶς» Αδελφοί μου. Η σημαία του Αττίλα κυματίζει προκλητικά στον Πενταδάκτυλό μας και η παρουσία του μολύνει την ελληνική και χριστιανική μας πατρίδα… και στην κατεχόμενη Πατρίδα μας δεν παρέμεινε ούτε μία λέξη ελληνική… ούτε ένα ελληνικό τοπωνύμιο. Την γέμισαν με αγάλματα τού Κεμὰλ Ἀτατούρκ, και όπου υπάρχει ορθόδοξος ναός, που αποτελεί τον διαχρονικό μάρτυρα της πίστεώς μας, τον μετέτρεψαν σε τζαμί. «καὶ οὐκ ἔστιν… ὁλοκαύτωσις οὐδὲ θυσία οὐδὲ προσφορὰ οὐδὲ θυμίαμα, οὐ τόπος τοῦ καρπῶσαι ἐνώπιον τοῦ Κυρίου μας, καὶ εὑρεῖν ἔλεος»[6]. Αντίθετα… ο Ερτογάν διακηρύττει, με επηρμένην την οφρύν: «Αὐτὴ ἡ γῆ εἶναι κληρονομιὰ τοῦ Χαλίφη Ὀσμάν, τῶν συντρόφων τοῦ Προφήτη, καὶ τῶν ἡρωικῶν προγόνων μας»[7].
Βιώνω την οδύνη και το εθνικό άλγος του λαού μας. Και όταν τα ίδια αισθήματα γονατίζουν και την δική μου ψυχή μου, τότε προστρέχω στις ζείδωρες πηγές της ιστορίας μας για να αναζωογονηθώ.
Σας αναφέρω μια τέτοια πηγή για να συνειδητοποιήσουμε όλοι μας, μέχρι πού καταποντιστήκαμε ως Ελληνισμός, αλλά και τον δυναμισμό των ζωογόνων δυνάμεων που διαθέτουμε.
«Ο Ιωάννης Καποδίστριας εις τα συνέδρια της Δυτικής Ευρώπης και κατά τας ιδιαιτέρας συνομιλίας του με τους επιφανέστερους πολιτικούς της εποχής δεν παρέλειπε να διεκτραγωδεί την οικτρά κατάσταση των ραγιάδων και να ζητεί μέτρα προστασίας των. Όταν δε εις ένα από αυτά επρόφερε τη λέξη «Έλληνες» ο Μέττερνιχ τον διέκοψε: «Δεν υπάρχουν κύριε Έλληνες. Υπάρχουν μόνον χριστιανοί υπήκοοι της Α.Μ. του Σουλτάνου»[8].
Και όμως, επειδή πιστεύαμε στην υπέρτατη αξία της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΜΑΣ, «αναστήσαμεν την πατρίδα μας, που ήταν παλιόψαθα των εθνών, και την στολίσαμεν με αίματα και θυσίες», κατά τη σοφή έκφραση του Μακρυγιάννη, και δημιουργήσαμε μία Ελλάδα «σεβαστὴν εἰς τοὺς φίλους καὶ τρομερὰν εἰς τοὺς ἐχθρούς μας»[9]. Γιατί, λοιπόν, να μην επαναλάβουμε και τώρα το χρεωστικό αυτό άθλημα, αφού είμαστε γνήσιοι απόγονοι Εκείνων!
« Ο θρυλικός αγώνας του 1955-59 κοσμεί την Ιστορία μας ως μια κορυφαία εκδήλωση αγωνιστικού ήθους και αρετής και ως η τρανότερη απόδειξη της εθνικής ελληνικής καταγωγής μας»[10] διακήρυξε, ευστοχότατα, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου κ. Γεώργιος.
Η διαχρονική αυτή αλήθεια «αποδείχθηκε στη διάρκεια αγώνων πολλών αιώνων, και θυσιών γενεών αναριθμήτων του Κυπριακού Ελληνισμού για τη συντήρηση της εθνικής του οντότητος, για την επιτέλεση της πολιτιστικής αποστολής του και για την καταξίωση του πάνω στα μέτρα της ελληνικής αρετής και των εθνικών ιδανικών»[11].
Περαίνων τον πρέποντα χρεωστικό μου λόγο, προς τους πεσόντες του 336ου Τ.Π., η αγάπη σας ας μου επιτρέψει να διερμηνεύσω και μια καθολική αγωνία του λαού μας, και να υποβάλω μια πατριωτική και χρεωστική εισήγηση.
Αναφέρομαι στο επιτακτικό αίτημα της έμπρακτης ανασυστάσεως του ΕΝΙΑΙΟΥ ΑΜΥΝΤΙΚΟΥ ΔΟΓΜΑΤΟΣ[12]. Όταν το θεσπίσαμε, περιχαρείς διακηρύξαμε: Τώρα, πια, η Μητέρα Ελλάδα είναι εδώ. Και όλοι μας νιώσαμε την εσωτερική εκείνη στοργή και αυτοπεποίθηση που νιώθει το κάθε βρέφος, όταν βρεθεί στην αγκαλιά της Μάνας του. Σιγά – σιγά το δόγμα αυτό ξεθώριασε. Και όλοι διερωτώμαστε για ποιο λόγο; Μήπως εξέλιπαν οι κίνδυνοι από την παρουσία του Αττίλα; Όλως αντιθέτως. Αυξάνονται μέρα με την ημέρα. Γιατί, λοιπόν, το όλο θέμα βρίσκεται σε μια μυστηριώδη σιωπή;
Συνεπώς, είναι επιτακτική η ανάγκη, όπως Ελλάδα και Κύπρος χαράξουν από κοινού μια ενιαία Εθνική Στρατηγική, (έπρεπε ήδη να είχε θεσπιστεί προ ημίσεος αιώνος), η οποία να καθιερωθεί στη συνείδηση του κάθε Έλληνα, ως μια νέα ΧΡΕΩΣΤΙΚΗ ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ[13]. Βασική στοχοθεσία της θα είναι η ζωογόνος πνοή της σωτηρίας της Πατρίδος μας, από οιανδήποτε έξωθεν επιβουλή ή και έσωθεν διαβρωτική πολική της ηττοπάθειας, και η κατοχύρωση όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μας, τα οποία απολαμβάνει ο κάθε πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της οποίας είμαστε ενεργό μέλος[14], [15].
Για να επιτευχθεί το μέγα τούτο ιστορικό χρέος επιβάλλεται όπως η ΑΓΩΓΗ που εμείς, πρωτίστως, ως Οικογένεια αλλά και ολόκληρος η Πολιτεία την οποία προσφέρουμε στα παιδιά μας και στους πολίτες μας, μέσω της Παιδείας και όλων των θεσμών, εναρμονιστεί πλήρως με τα ιστορικά και εθνολογικά μας δίκαια, και με τους οραματισμούς των πεσόντων ηρώων μας, που σήμερα, και διαχρονικά, τιμούμε.
Πρέπει, οπωσδήποτε να αναγεννήσουμε το πνεύμα της πίστεως και της αισιοδοξίας προς τις έμφυτες δυνάμεις της φυλής μας, ώστε μέσα μας να αισθανόμαστε την ίδια χαρά που ένιωθε και ο εθνικός μας Ποιητής όταν έγραφε:
|
Η ΨΥΧΗ ΜΟΥ ΑΝΑΓΑΛΙΑΖΕΙ |
ΠΩΣ Ο ΚΟΡΦΟΣ ΚΑΘΕ ΜΙΑΣ |
|
ΓΛΥΚΟΒΥΖΑΣΤΟ ΕΤΟΙΜΑΖΕΙ |
ΓΑΛΑ ΑΝΔΡΕΙΑΣ ΚΑΙ ΛΕΥΤΕΡΙΑΣ[16] |
Για την επιτυχία του επιτακτικού και υψηλόφρονος τούτου στόχου εισηγούμαι, όπως, παράλληλα, ιδρυθεί άμεσα από το Κράτος και ΕΝΑ ΤΑΜΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ[17],
στο οποίο οι πάντες να προσφέρουμε με ένθεο και φιλόπατρι ζήλο, ώστε, και σε απόλυτη συνεργασία με την Ελλάδα, να δημιουργήσουμε μια αυτοδύναμη πολεμική βιομηχανία, που θα μας προσφέρει την αυτοπεποίθηση ότι είμαστε ικανοί να προστατεύουμε τα παιδιά και τους γονείς μας, τα ιερά και τα όσιά μας∙ παράλληλα δε να διεκδικούμε διπλωματικά και στρατιωτικά τα απαράγραπτά μας δίκαια.
Σας υπενθυμίζω ότι τα ιστορικά μας επιτεύγματα στους Βαλκανικούς πολέμους, οφείλονται κυρίως στην ίδρυση του «ΤΑΜΕΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΟΛΟΥ ΑΒΕΡΩΦ ΙΙ», μέσω του οποίου μπορέσαμε να αγοράσουμε το ομώνυμο θωρηκτό, το οποίο διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στις περίλαμπρες νίκες μας.
Γι’ αυτό και τώρα, με το ίδιο πνεύμα φιλοπατρίας, οφείλουμε να δράσουμε. Και σε όποιο εποφθαλμιά την πολυφίλητη νήσο «τῶν Ἐθνομαρτύρων»[18], μνήμονες των πεσόντων αγωνιστών της Ιστορίας μας, να του απαντήσουμε γενναίως:
«Τὸ δὲ τὴν Κύπρον σοι δοῦναι οὔτ᾽ ἐμόν ἐστιν, οὔτ᾽ ἄλλου τῶν κατοικούντων ἐν αὐτῇ· κοινῇ γὰρ γνώμῃ πάντες αὐτοπροαιρέτως ἀποθανοῦμεν, καὶ οὐ φεισόμεθα τῆς ζωῆς ἡμῶν»[19] .
Διότι, «Μητρός τε καὶ πατρὸς καὶ τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμιώτερον καὶ ἁγιώτερόν ἐστιν ἡ Πατρίς…»[20] ….
Έλληνες Αδελφοί μου, Δεῦτε λάβετε Φῶς ἐκ τοῦ ἀνεσπέρου Φωτός των θυσιών των ηρώων μας! Για να φωτίσουμε και πάλι την ψυχοσύνθεσή μας, καθώς και την ιστορία της πολυτλήμονος, αλλά και πεφιλημένης μας Πατρίδος με το περίλαμπρο και ερασμιώτατο Φως της πολυπόθητης ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΜΑΣ!
[1] Θουκ. Περικλέους Επιτάφιος, 2,35.1
[2] Θουκ. Περικλέους Επιτάφιος, 2.43.4
[3] Ομήρ. Ὀδύσσεια, Ι, 34-35.
[4] Όμηρ. Ιλιάδα, Μ 243.
[5] ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ,
[6] ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΑΖΑΡΙΟΥ,1,14
[7] Απόσπασμα από την ομιλία του στις 20 Ιουλίου 2024 στα κατεχόμενα εδάφή μας.
[8] Κ. ΠΑΠΑΡΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ, ΕΠΙΤΟΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ, ΣΕΛ. 718
[9] ΒΑΣΙΚΗ ΣΤΟΧΟΘΕΣΙΑ ΤΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ
[10] ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΒΑΡΝΑΒΑΣ, ΤΕΥΧΟΣ ΜΑΪΟΥ – ΙΟΥΝΙΟΥ 2025, ΣΕΛ.
[11] ΑΠΑΝΤΑ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ΄ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑ – ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΕΛ. 689-692
[12] ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Λ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ, ΔΟΚΙΜΙΑ ΑΓΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ, σ. 18-20, 31-32.
[13] Ό.π. σ. 33-35
[14] ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Λ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ, ΔΟΚΙΜΙΑ ΑΓΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ, ΣΕΛ. 33-35.
[15] ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΥΠΡΟΥ, κ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ, ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΥΠΡΙΩΝ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ, ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΒΑΡΝΑΒΑΣ ΤΕΥΧ. ΙΟΥΛΙΟΥ -ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΣΕΛ. 405 – 408
[16] ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΣΟΛΩΜΟΥ, ΕΘΝΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ, ΣΤΡΟΦΗ 85Η
[17] ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Λ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ, ΔΟΚΙΜΙΑ ΑΓΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ σ 31 – 32, 40-41, 104-106, 107-109.
[18] ΝΙΚΟΛΑΟΥ Π. ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗ, ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΕΣ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΕΠΟΥΣ, 1955-59, ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο ΣΩΤΗΡ
[19] Κωνσταντῖνος ΙΑ´ Παλαιολόγος – Ἡ τελευταία ὁμιλία πρὸς τὸν λαόν, ὀλίγον πρὸ τῆς Ἁλώσεως. Ἀπὸ τὸ Χρονικὸν τοῦ Μεγάλου Λογοθέτου Γεωργίου Σφραντζῆ ἢ Φραντζῆ. Ἐκδοθὲν ἐν Κερκύρᾳ ἔτει 1477
[20] Πλάτωνος Κρίτων, χωρίο 51b–c
