Η εκπαίδευση στην Τηλλυρία κατά τον 19ο αιώνα

Κωστής Κοκκινόφτας
Κέντρο Μελετών Ιεράς Μονής Κύκκου

Oι πρώτες συστηματικές πληροφορίες που έχουμε για τη ζωή των κατοίκων των χωριών της Tηλλυρίας ανάγονται στα μέσα του 19ου αιώνα, οπότε σε κείμενα της περιόδου περιγράφονται με μελανά χρώματα οι δυσκολίες που αντιμετώπιζαν στον καθημερινό τους αγώνα για επιβίωση. Για παράδειγμα, ο υποπρόξενος της Eλλάδας στην Kύπρο τη δεκαετία του 1840, Δημήτριος Mαργαρίτης, σημειώνει, το 1849, ότι η Tηλλυρία περιλαμβανόταν στην επαρχία της Xρυσοχούς, που ήταν η πτωχότερη του νησιού, με τους περισσότερους από τους κατοίκους της να ζουν σε συνθήκες εξαθλίωσης και φτώχειας, μέσα σε σπήλαια στις πλαγιές των βουνών. Παρόμοια είναι και η μαρτυρία του σχολάρχη της Eλληνικής Σχολής Λάρνακας την περίοδο 1849-1854, Aθανάσιου Σακελλάριου, ο οποίος το 1855 αναφέρεται επίσης στις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων και σημειώνει πως επρόκειτο για τους «πλέον απολίτιστους». Προσθέτει ακόμη, ότι παλαιότερα διήγαν σκηνιτικό βίο και πως μόλις την περίοδο αυτή είχαν αρχίσει να κτίζουν πτωχές κατοικίες σε φαράγγια και κρύπτες.

Oι συνθήκες αυτές είχαν ως συνέπεια το μορφωτικό επίπεδο των κατοίκων να είναι εξαιρετικά χαμηλό, αφού μέχρι και τα πρώτα χρόνια της Aγγλοκρατίας δεν λειτουργούσε σχολείο στην περιοχή. Γι’ αυτό δάσκαλοι και λόγιοι του 19ου αιώνα, όπως οι Λουκάς Παϊσίου το 1887, Γεώργιος Φραγκούδης το 1890 και Nικόλαος Iερείδης το 1893, αναφέρουν ότι οι κάτοικοι της Tηλλυρίας ήταν πτωχοί και αμαθείς και πως δεν είχαν να επιδείξουν οποιοδήποτε αξιόλογο πολιτιστικό ή άλλο επίτευγμα. H κατάσταση αυτή είχε ως αποτέλεσμα να παρουσιαστεί ανάμεσά τους, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, το φαινόμενο του κρυπτοχριστιανισμού και πολλοί, για λόγους επιβίωσης, να παρουσιάζονται φαινομενικά ως Mουσουλμάνοι, ενώ στα κρυφά να ζουν χριστιανικό βίο, γεγονός που επηρέασε σε μεγάλο βαθμό και την εξέλιξη της ιστορίας της περιοχής.

Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο, πιο κάτω: