1η Μαρτίου 1959: Επιστροφή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ στην Κύπρο

Σωτηρούλα Βασιλείου, Δρ Ιστορίας

1η Μαρτίου 1959: Επιστροφή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ στην Κύπρο, μετά από τρία χρόνια εξορίας και την υπογραφή των Συνθηκών Ζυρίχης και Λονδίνου. Η υποδοχή, η οποία του επιφυλάχθηκε ήταν αποθεωτική, αντανακλώντας την παλλαϊκή προσήλωση και τις ελπίδες. Μιλώντας ενώπιον διακοσίων χιλιάδων περίπου ανθρώπων ο Εθνάρχης ανέδειξε τη σημασία της αποτίναξης του αγγλικού ζυγού, απέτινε φόρο τιμής στους ήρωες και προέβαλε την κοινή ευθύνη για την οικοδόμηση του μέλλοντος. Τόνισε, επίσης, τη σημασία της Κύπρου, ως σημείου συνάντησης και αλληλεπίδρασης πολιτισμών αλλά και τον γεωπολιτικό ρόλο της.

«Δόξαν και ευχαριστίαν αναπέμπομεν σοι Κύριε, ότι διήλθομεν δια πυρός και ύδατος και εξήγαγες ημάς εις αναψυχήν.

Ιδού πάλιν εν τω μέσω υμών, εις την αγαπητήν Πατρίδα. Πατρίδα ελευθέραν. Τα νέφη της δουλείας διελύθησαν και ήλιος ελευθερίας καταυγάζει τους Κυπριακούς ουρανούς. Νυξ αιώνων παραχωρεί ήδη την θέσιν της εις το γλυκύ φως της ημέρας και αθάνατον, από τα βάθη της μακρυνής ιστορίας αναδύεται το πνεύμα των προγόνων μας δια να μεταφέρει παντού το μέγα μήνυμα: «ΝΕΝΙΚΗΚΑΜΕΝ».

Η Κύπρος είναι σήμερον ελευθέρα. Πανηγυρίσατε, αδελφοί. […] Πόσος πόνος και δοκιμασίαι, πόσον αίμα και θυσίαι υπήρξαν το τίμημα της παρούσης στιγμής. Αποτίομεν ευλαβώς τον φόρον τιμής εις τας μακράς γενεάς των προγόνων μας, αι οποίαι μετέδωσαν άσβεστον μέχρις ημών την δάδα της ελευθερίας και τη σκυτάλην του πνεύματος, και εκληροδότησαν ιεράν παρακαταθήκην του ηθικού χρέους και του καθήκοντος. Αποτίομεν φόρον τιμής προς πάντας τους μάρτυρας της Κυπριακής ελευθερίας. Ραίνομεν τους τάφους των με τα άνθη της αγάπης μας και τα δάκρυα της ευγνωμοσύνης μας. Την στιγμήν αυτήν αι λευκαί ψυχαί των υπερίπτανται του χώρου τούτου και συνεορτάζουν μεθ’ ημών τα Κυπριακά Ελευθέρια.

Διότι δεν απέθανον οι μεγάλοι νεκροί μας. Ζουν και θα ζουν πάντοτε μέσα εις τον θρύλον του ηρωϊσμού και την παράδοσιν της αρετής των. Ζουν και θα ζουν πάντοτε μέσα εις την μνήμην των ιερών αγώνων και το ευγενές κάλλος της θυσίας των. […]

Ηρωες της Κύπρου! Η θυσία σας δεν απέβη επί ματαίω. Το ένδοξον έπος, το οποίον εγράψατε διανοίγει σήμερον λαμπράν την νέαν περίοδον της Ιστορίας μας. Περίοδον ελευθερίας. Περίοδον προόδου και ευημερίας. […] Από τον Γολγοθάν σας εξεπήγασεν η Ανάστασις της πατρίδος μας. Από τους τάφους σας εξεπήδησεν υπέρκαλλος η Ελευθερία.

Εκείνοι υπήρξαν οι μάρτυρες. Αλλά τον υπέρ ελευθερίας αγώνα μας κοσμεί πλήθος με επικεφαλής τον Στρατηγόν Γεώργιον Γρίβαν, τον θρυλικόν ΔΙΓΕΝΗΝ, του οποίου το όνομα κατέλαβε τας ενδοξοτέρας σελίδας της Κυπριακής Ιστορίας. […]

Αλλά και προς σε, ηρωϊκέ Κυπριακέ Λαέ, αποτίω την στιγμήν ταύτην βαθύτατον φόρον αγάπης και τιμής. Διότι επί της αρετής σου εθεμελιώδη ο ηρωϊσμός και η ανδρεία εκείνων.

Είμαι υπερήφανος, διότι προϊσταμαι ενός τοιούτου λαού και είμαι ευτυχής, διαπιστών, ότι με την αρετήν και την πίστιν σου, το έργον το οποίον αρχίζει σήμερον θα αχθεί ασφαλώς εις αίσιον πέρας.

Διότι ας μη νομισθή ότι η παρούσα ημέρα αποτελεί το τέρμα. Αποτελεί τουναντίον την αφετηρίαν νέων μακρών, ειρηνικών αγώνων, διά την κατοχύρωσιν των κεκτημένων και την περαιτέρω ανάπτυξιν και αξιοποίησιν αυτών.

Αποτελεί την αφετηρίαν νέων εξορμήσεων προς εξασφάλισιν της λαϊκής ευημερίας και προόδου και ανάδειξιν της πατρίδος μας εις χώραν ευδαιμονούσαν και ευνομουμένην. […]

Ας μη λησμονώμεν ότι η ελευθερία δεν αποτελεί μόνον προνόμοιον και δικαίωμα. Αποτελεί συγχρόνως βαρυτάτην ευθύνην και υπέρτατον καθήκον […].

Κατοικούμεν μίαν πλουσίαν και ωραίαν νήσον, την οποίαν δυνάμεθα διά της εργασίας και της αγάπης μας, να μεταβάλωμεν εις πραγματικήν γην της επαγγελίας.

Εις την νήσον αυτήν ήνθησαν προ αιώνων πολλών τα γράμματα και αι τέχναι και διεσταυρώθησαν οι ευγενέστεροι πολιτισμοί. Επάνω εις τα χώματα μας συναντώται σήμερον η Ασιατική εφευρετικότης και σοφία με το πνεύμα της Ευρωπαϊκής Επιστήμης και Τεχνικής. Γύρω τα πελάγη μας επεκτείνονται αι ανήσυχοι επιδιώξεις τριών ηπείρων και οι αντιθέσεις δύο κόσμων. Μέσα εις το ταραχώδες τούτο περιβάλλον καλούμεθα να διαδραματίσωμεν τον ρόλον του συναρμοστού και συμφιλιωτού. Καλούμεθα να μεταβάλωμεν την νήσον μας εις την χρυσήν γέφυραν, η οποία να ενώνη και όχι να χωρίζη τας αντιμαχομένας δυνάμεις. Καλούμεθα να μεταβάλωμεν την νήσον μας εις μεγάλην αρτηρίαν, η οποία να συνδέη υλικώς και πνευματικώς τον Βορράν και τον Νότον, την Δύσιν και την Ανατολήν. […]

Είμεθα ένας λαός μικρός, ο οποίος δύναται να κραταιούται μόνον εν τω ηθικώ μεγαλείω του. […] Θα μεταβάλωμεν την νήσον μας εις ένα απέραντον δημιουργικόν εγαστήριον. […]

Την ελευθερίαν μας θα χρηισμοποιήσωμεν κατά τον καλύτερον δυνατόν τρόπον: Εις μεν το εσωτερικόν ως όπλον ηθικής προόδου εις δε το εξωτερικόν ως μέσον συσφίγξεως των διεθνών δεσμών και ως όργανον προαγωγής της διεθνούς αλληλεγγύης και συνεργασίας.

Αιώνες αναμονής και προσδοκίας, αιώνες εγκαρτερήσεως και θυσίας παρακολουθούν την στιγμήν ταύτην την ιστορικήν πορείαν μας. Ας καταβάλωμεν πάσαν προσπάθειαν, ώστε να μη φανώμεν υποδεέστεροι εκείνων, οι οποίοι εθυσιάσθησαν διά να χαρίσουν εις ημάς πατρίδα ελευθέραν. Ας καταβάλωμεν πάσαν προσπάθειαν ώστε να φανώμεν αντάξιοι της υψηλής αποστολής που η Θεία πρόνοια επεφύλαξεν εις ημάς. […]

Και οραματισθήτε την ελευθέραν πλέον πατρίδα μας γεμάτην νεανικήν ζωντάνιαν και δύναμιν, γεμάτην δημιουργικότητα και σφρίγος να βαδίζη υπέροχος τον ωραίον δρόμον του πολιτισμού και της προόδου, τον δρόμον της ευτυχίας και της χαράς. Κλείσατε αυτό το όραμα εις την ψυχήν σας, και εστέ βέβαιοι, ότι το κράτος, το οποίον με την αγάπην και την θυσίαν σας θεμελιούται σήμερον θα αποβή πραγματικόν κράτος ευημερίας και προόδου, ηθικής και δικαιοσύνης, κράτος του Θεού. Ζήτω η Ανεξάρτητος Ελευθέρα Κύπρος».

Βλ. ολόκληρη την ομιλία στο ακόλουθο ακουστικό αρχείο: https://vimeo.com/760979420?fl=pl&fe=ti