Η άλωση της Λευκωσίας από τους Οθωμανούς Τούρκους (Σεπτέμβριος 1570)
Δρ Σωτηρούλα Βασιλείου
Στις 9 Σεπτεμβρίου 1570, μετά από πολιορκία πενήντα ημερών, η Λευκωσία βρισκόταν, πια, στο έλεος των Οθωμανών, οι οποίοι έσφαζαν, ατίμαζαν και λεηλατούσαν. Η βοήθεια, η οποία αναμενόταν από τη Βενετία δεν έφτασε. Άλλωστε, η «Γαληνοτάτη» ήταν πολύ μακριά, περισσότερο από δύο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Στην ιστορία της Κύπρου, στη μακρά διάρκεια, η μετάβαση από τη Βενετοκρατία στην Τουρκοκρατία καταγράφεται ως μια αλλαγή κυριαρχίας, αλλά θύματα δεν ήταν μόνο οι Λατίνοι. Ο πέλεκυς των σφαγών, των βιασμών, των λεηλασιών, και των εξανδραποδισμών έπεσε επί της κεφαλής όλων, Λατίνων και χριστιανών, ευγενών, στρατιωτών, και λαού. Σύμφωνα με τις καταγραφές, κατά την έναρξη της πολιορκίας βρίσκονταν εντός των τειχών περί τα 56.500 άτομα, από τα οποία περίπου 20.000 φονεύθηκαν.
Γράφει, ο λόγιος Αρχιμανδρίτης Κυπριανός, στο συνθετικό έργο του Ιστορία Χρονολογική της Νήσου Κύπρου ερανισθείσα εκ διαφόρων ιστορικών, (Βενετία 1788), περιγράφοντας το δράμα που εκτυλίχθηκε κατά την άλωση και την επαύριον αυτής:
«Δεν ηκούετο άλλο, παρά δάκρυα, οδυρμοί, κλαυθμοί, φωναί, και αναστεναγμοί ακατάπαυστοι των ευγενίδων γυναικών, όπου εχωρίζοντο από τους άνδρας των. […] Των γερόντων, και γραίων έκοπταν τας κεφαλάς δια δοκιμήν των σπαθίων τους. Και δείσαντες πολλούς έπληττον, και έσυρον όπου ήθελον. Αυτή η φοβερά σφαγή, και αρπαγή, εβάσταξε σχεδόν τρεις ημέρας. Έγδυσαν τας Εκκλησίας, τας ιεράς τράπεζας εκατατζάκισαν, τας εικόνας υβρίζοντες έσχιζαν εις λεπτά. Όσους εύρον εις τας Εκκλησίας καταφυγόντας εθανάτωσαν. […] Έκαμαν ένα πλούσιον λεηλατισμόν, οπού οι ίδιοι έλεγον, πως υπερέβαινεν εκείνον της Κωνσταντινουπόλεως. […] Και ο Μουσταφαπασάς […] επρόσταξε και έθαψαν τα σώματα των νεκρών Τούρκων, των δε χριστιανών συνάζοντες εις οσπήτια εκατέκαυσαν αυτά. Μία βρώμα και δυσωδία ανυπόφορος εις τους δρόμους. […]».
Στο παζάρι, το οποίο οργανώθηκε πωλούνταν και αγοράζονταν τιμαλφή αλλά και άνθρωποι, των οποίων η τιμή καθοριζόταν από την ομορφιά, τη νιότη και τη δύναμη.
Στις 15 Σεπτεμβρίου, ημέρα Παρασκευή, ο καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας, απογυμνωμένος από τα λατινικά αλτάρια, ήταν οθωμανικό προσκύνημα, όπου ο Λαλά Μουσταφά πασάς και η συνοδεία του ευχαρίστησαν τον Αλλάχ για τη νίκη τους.
Δ΄ Βενετοτουρκικός Πόλεμος, και η Κύπρος, ακολουθώντας τη μοίρα και άλλων λατινοκρατούμενων περιοχών (Εύβοια, Ρόδος, Ναύπλιο, Μονεμβασιά, Βόρειες Σποράδες, Αίγινα, Χίος), άλλαζε κυριαρχία. Η Αμμόχωστος θα κρατούσε, μερικούς μήνες ακόμα, έως τον Αύγουστο του 1571, η Κρήτη έως το 1669.
