Ελένη Γλύκατζη – Ahrweiler: «Με ημιπληγία κείτεται στο χάρτη η Λευκωσία»

Δρ Σωτηρούλα Βασιλείου 

Απεβίωσε, στις 16 Φεβρουαρίου 2026, πλήρης ημερών και έργων, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Γεννημένη στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926, κόρη προσφύγων από τη Μικρά Ασία, η Ελένη κατόρθωσε με το έργο και τον λόγο της να κληροδοτήσει, φεύγοντας, πολύ φως. Με βαθιά παιδεία, ενάργεια και τόλμη η σπουδαία βυζαντινολόγος προσέγγιζε τον ελληνισμό ως σύνολο στον χώρο και τον χρόνο.

Στον απόηχο του θανάτου της, πολλά γράφτηκαν, γράφονται και θα γραφτούν για τη ζωή και την κληρονομιά της. Η ίδια, ήταν, άλλωστε, πολυγραφότατη και η πρώτη γυναίκα πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόνης (1976-1982). Επίσης, διετέλεσε Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Ευρώπης και Πρύτανης της Ακαδημίας των Παρισίων.

Εδώ τονίζεται μια λεπτομέρεια, χαρακτηριστική της πολυμάθειας, της κοσμοθεωρίας και της διορατικότητας της, μια στιγμή της, η οποία συνδέεται άμεσα με την Κύπρο.

Τον Σεπτέμβριο του 1996, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ άνοιξε το πρόγραμμα εκδηλώσεων του συμποσίου «Τέχνη και Ελληνισμός της Διασποράς», στην Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ στο Μέτσοβο. Μιλώντας, εστίασε στον ελληνισμό της διασποράς αλλά και στους ελληνικούς τόπους που έμειναν πέραν των ορίων του ελληνικού κράτους.

Η Κύπρος «ελληνικότατη από αιώνες» προβλήθηκε και ως απειλούμενη από την τουρκική βουλιμία, σε κατάσταση «ημιπληγίας».

Το ποίημα της «Ακραίος Ελληνισμός», το οποίο διαβάστηκε τότε, συνοψίζει το πνεύμα ολόκληρης της παρέμβασης και της αντίληψης της δημιουργού του:

Χέρσωσαν των πατέρων μας οι τάφοι,

στην Αλεξάνδρεια δεν

διαβάζουν πια Καβάφη

και στην Ανατολή ξεχάστηκε ο Διγενής

και ούτε βρίσκεται κανείς

να πει για τους Ακρίτες, κάτι

καντήλια και αγιοκέρια

τρεμοσβήνουν στο Φανάρι,

στη Σουμελά, στη Λυκία,

πέταξαν στα ερείπια της

Παναγιάς τη χάρη.

Με ημιπληγία κείτεται στο

χάρτη η Λευκωσία

και εμείς φρουροί του

ακραίου Ελληνισμού

πειθόμενοι στα ρήματα του

χθες δουλεύουμε

γραφιάδες σε πρακτορεία τουρισμού

άλλοι στη Νέα Υόρκη, άλλοι

στην Αυστραλία και άλλοι

τέλος στο Τορόντο

με τους Δελφούς, τον Παρθενώνα και την

Ολυμπία στο φόντο.