Κήρυγμα Κυριακής Αγίων Πατέρων Α΄ Οικουμενικής Συνόδου (Καθεδρικός Ναός Αποστόλου Βαρνάβα, 24 Μαΐου 2026)

π. Δημήτριου Δημοσθένους

Η σημερινή Κυριακή, αγαπητοί μου χριστιανοί, είναι η έβδομη από του Πάσχα, όπου η Εκκλησία μας όρισε να τιμάται η σύναξη των Αγίων Πατέρων που συγκρότησαν την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο. Γιορτάσαμε στο παρελθόν έτος, τα 1700 χρόνια από τη συγκρότηση της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου και συνεχίζουμε κάθε χρονιά τέτοια Κυριακή, να θυμόμαστε αυτό το γεγονός. Όμως για ποιους λόγους επιλέχθηκε τη συγκεκριμένη Κυριακή να μνημονεύουμε αυτό το γεγονός;

Όπως αναφέρεται στις πηγές, η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος συνήλθε στη Νίκαια της Βιθυνίας, και οι εργασίες της ξεκίνησαν από τις 20 Μαΐου και διήρκεσαν περισσότερο από έναν μήνα. Όπως γνωρίζουμε, η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος, καταδίκασε με τη θεολογία της τον Αρειανισμό, και επεκύρωσε το Χριστολογικό δόγμα, ότι ο Χριστός είναι ο μονογενής Υιός του Θεού κατά τη Θεία του φύση, η οποία ενώθηκε με την ανθρώπινη. Σύμφωνα με τα πιο πάνω καταλαβαίνουμε για πιο λόγο τοποθετήθηκε ο εορτασμός της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου αυτήν την Κυριακή. Ο λόγος είναι γιατί συμπίπτει η εποχή που συνεκλήθη με την περίοδο των επτά Κυριακών μετά την εορτή της Αναστάσεως. Ακόμη αντιλαμβανόμαστε και τον λόγο που η Εκκλησία τοποθέτησε την 21η Μαΐου τη μνήμη του Αγίου Κωνσταντίνου, εφόσον όπως γνωρίζουμε ήταν αυτός που είχε αποστείλει τις επιστολές στους διάφορους επισκόπους της Εκκλησίας, για συμμετοχή στη Σύνοδο. Μάλιστα δε αναφέρεται πως συνεδριάσεις της Συνόδου γίνονταν και στο παλάτι.

Επιπλέον είναι καλό να αναφερθεί πως ένας άλλος λόγος τοποθέτησης της συγκεκριμένης ημέρας τιμής της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, είναι η πριν τρεις ημέρες εορτή της μεγάλης Δεσποτικής εορτής της Αναλήψεως. Για να συνδέσουμε αυτές τις δύο γιορτές, είναι καλό να θυμηθούμε ότι, οι οκτώ ημέρες που ακολουθούν της Αναλήψεως, είναι μεθέορτες ημέρες της συγκεκριμένης γιορτής, όπου η Εκκλησία μας συνεχίζει να ψάλλει στης ακολουθίες της το απολυτίκιο της εορτής, τον κανόνα του Όρθρου καθώς και άλλα ιδιόμελα και προσόμοια τροπάρια της Αναλήψεως, μαζί με την ακολουθία του εορταζομένου αγίου της ημέρας. Είναι δε εξαιρετική ομορφιάς και θεολογίας μεστά, όλα τα τροπάρια της μεγάλης αυτής Δεσποτικής εορτής, τα οποία δείχνουν την ομοουσιότητα του Υιού και Λόγου του Θεού, με τον Θεό Πατέρα, θέμα για το οποίο θεολόγησε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος. Ας δούμε κάποιες αναφορές από την υμνολογία της ημέρας, οι οποίες συνδέονται με τη θεολογία της Α΄ Οικουμενικής και ταυτόχρονα αποτελούν τη θεολογική ερμηνεία της Δεσποτικής εορτής της Αναλήψεως.

Στο τρίτο ιδιόμελο τροπάριο των Εσπερίων της εορτής ψάλουμε τα εξής: “Ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις, θεωροῦντές σου τὰς ὑψώσεις Χριστέ, τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Πατρός, ἀνυμνοῦμέν σου τὴν φωτοειδῆ τοῦ προσώπου μορφήν,..”. Επιχειρώντας μεταφορά στην καθομιλουμένη του πιο πάνω θα λέγαμε πως, στο βουνό το οποίο είναι άγιο, βλέποντας να ανεβαίνεις προς τον ουρανό Χριστέ, εσένα που είσαι η ακτινοβολία της δόξας του Θεού Πατέρα, υμνούμε την φωτεινή μορφή του προσώπου Σου.

Ο υμνογράφος λέγοντας “ἐν τοῖς ὄρεσι τοῖς ἁγίοις…”, εννοεί το όρος των ελαιών, όπου πραγματοποιήθηκε η Ανάληψη του Χριστού στους ουρανούς. Και γιατί είναι Άγιο όρος; είναι Άγιο όρος εξαιτίας της παρουσίας του Χριστού σ’ αυτό. Στη συνέχεια ο ύμνος γράφει “θεωροῦντες σου τὰς ὑψώσεις Χριστέ”. Φυσικά εδώ εννοείται η Ανάληψη του Χριστού στους ουρανούς. Ο πιστός καλείται από τον ποιητή, νοητώς να μεταφερθεί στο όρος των ελαιών, στο Άγιο Όρος, ανάμεσα στους μαθητές του Χριστού και να ακούσει την φωνή του Χριστού, διά μέσου του ευαγγελίου, που υπόσχεται στους ανά τους αιώνες μαθητές Του ότι θα είναι μαζί τους “ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος”. Επί πλέον να θυμηθεί την υπόσχεση του Χριστού για την αποστολή του Αγίου Πνεύματος, όπου θα τους καθοδηγήσει “εἰς πάσαν τὴν ἀλήθειαν”. Συνεχίζοντας ο ύμνος γράφει “τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ Πατρός”. Δανειζόμενος ο υμνογράφος την φράση και την εικόνα από την προς Εβραίους επιστολή, μιλά για τον Χριστό, ο οποίος είναι η λαμπρή ακτινοβολία της ένδοξης φύσης του Θεού Πατρός. Το ακριβές αποτύπωμα και η ζωντανή εικόνα της ουσίας του Πατρός, που μας οδηγεί στο να πούμε αυτό που και η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος διεκήρυξε, ότι ο Χριστός είναι ίσος και απαράλλακτος με τον Πατέρα. Και εφόσον ο Χριστός είναι ίσος με τον Πατέρα, “ἀνυμνοῦμεν τὴν φωτοειδῆ τοῦ προσώπου μορφήν”.

Στο δοξαστικό των Κεκραγαρίων του Εσπερινού, ο ποιητής του ύμνου γράφει την τιμή που κάνει για εμάς ο Χριστός, αναλαμβανόμενος στον ουρανό ενδεδυμένος με την ανθρώπινη φύση. Συγκεκριμένα γράφει “τὴν πεσοῦσαν φύσιν ἡμῶν συμπαθῶς ἀνυψώσας, τῷ Πατρί συνεκάθισας”. Η ανθρώπινη φύση, εξαιτίας της αμαρτίας είναι πεσούσα. Δηλαδή στη μνήμη μας φέρνει το γεγονός ότι αυτή η ανθρώπινη φύση, αρχικά βρισκόταν κάπου αλλού πολύ τιμητικά γι’ αυτήν, και λόγω κάποιου γεγονότος βρέθηκε σε κάποιο χειρότερο σημείο, που δεν την τιμά. Φυσικά καταλαβαίνουμε την εξαρχής τοποθέτηση του ανθρώπου στον Παράδεισο από τον Θεό, και την πτώση από αυτόν εξαιτίας του προπατορικού αμαρτήματος. Άρα η πεσούσα φύση μας, είναι δύο φορές πεσούσα. Πρώτον εξαιτίας της αμαρτίας και δεύτερο το ότι εξέπεσε από τον Παράδεισο. Και σαν να μην έφτανε αυτό, η ανθρώπινη φύση είναι γερασμένη, εξαιτίας της εμμονής της στις πολλές αμαρτίες. “Γηράσαντα Κύριε, κόσμον πολλοίς ἁμαρτήμασι”, θα μας πει το 3ο τροπάριο της 1ης Ωδής του κανόνα της εορτής της Αναλήψεως. Αυτή λοιπόν την ταλαιπωρημένη από τις δικές μας αμαρτίες ανθρώπινη φύση, ο Χριστός την προσλαμβάνει και την ανακαινίζει με το πάθος και την Ανάστασή του. Και δεν μένει μόνο στην ανακαίνιση της ανθρώπινης φύσης ο Χριστός και Θεός μας. Αυτή την ανθρώπινη φύση την ανυψώνει και την κάνει συγκάθεδρο με τον Θεό Πατέρα. Τι σημαίνει αυτό; Ότι ο Χριστός με την Ανάληψή του, δεν άφησε κάπου την ανθρώπινη του φύση. Η ανθρώπινη φύση του, η οποία φέρει τα στίγματα του πάθους του, και η οποία είναι ενωμένη με την Θεία του φύση, την ανυψώνει στους ουρανούς και κάθεται μαζί με τον Πατέρα. Για να καταλάβουμε αυτή την εικόνα που γράφει ο ύμνος, ας σκεφτούμε το εξής. Είναι ένας ρακέντητος στον δρόμο, όπου καθημερινώς έρχεται σε επαφή με τα σκουπίδια και τις ακαθαρσίες του δρόμου. Αυτό τον ρακέντητο τον προσεγγίζει ο πιο πλούσιος σε αυτό τον κόσμο. Τον φορτώνεται στους ώμους του, τον μεταφέρει στο σπίτι του, τον πλένει, τον καθαρίζει, τον στολίζει και τον βάζει να καθίσει δίπλα του στο πιο επίσημο δωμάτιο του σπιτιού του. Σύμφωνα με την πιο πάνω περιγραφή, νομίζω μπορούμε να καταλάβουμε, την τιμή που μας κάνει ο Χριστός.

Αγαπητοί μου χριστιανοί! Η Ορθόδοξη Εκκλησία μας, μέσα στην πολλή της σοφία, καθιέρωσε τον εορτασμό των Πατέρων της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, τρεις μέρες μετά την εορτή της Αναλήψεως. Εκτός των ιστορικών συγκυριών που αναφέρθηκαν στην αρχή, κυρίως επέλεξαν αυτή την ημέρα, γιατί ήθελαν να τονίσουν εμφαντικά την ομουσιότητα του Υιού με τον ουράνιο Πατέρα από τη μια, και από την άλλη, την απέραντη τιμή που κάνει ο Θεός στην ανθρώπινη φύση, σ’ εμάς δηλαδή, να είναι συγκάθεδρος με τον Πατέρα. Ποιος καλοπροαίρετος άνθρωπος δεν θα μείνει έκπληκτος μπροστά στην τόση αγάπη και τιμή που μας κάνει ο Θεός; Ας αγωνιστούμε λοιπόν αγαπητοί μου, για να φανούμε αντάξιοι αυτής της Θεϊκής αγάπης και τιμής.