Η απελευθέρωση της Καβάλας, στις 26 Ιουνίου 1913, με τα λόγια ενός Κύπριου στρατιώτη
Σωτηρούλα Βασιλείου, δρ Ιστορίας Α.Π.Θ.
Στις 26 Ιουνίου 1913 οι Έλληνες απελευθέρωσαν την Καβάλα από τους Βουλγάρους, στο πλαίσιο του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Μεταξύ των πρώτων στρατιωτών που μπήκαν στην πόλη ήταν και Κύπριοι.
Έγραψε ο στρατιώτης Μιχαλάκης Γεωργιάδης (Νουξ) στον αδελφό του Χριστόφορο, σε επιστολή (8 Ιουλίου 1913) που δημοσιεύθηκε στον Τύπο τον Αύγουστο:
«Μετά της συνοδείας δύο αντιτορπιλλικών μας επήραν στην Καβάλλαν. Εφθάσαμεν βράδυ. Άμα τη αφίξει μας η πόλις σύμπασα μετά φανών και λαμπάδων κατήλθεν εις την προκυμαίαν με την φιλαρμονικήν της πόλεως. Ήρχισε τότε η αποβίβασίς μας, την οποίαν επεβοηθούσαν και τα αντιτορπιλλικά “Λέων” και “Πάνθηρ” δι’ ηλεκτρικών προβολέων. Μόλις απεβιβάσθημεν η γης εσείετο από ζητωκραυγάς. Ωρμούσαν και μας εφιλούσαν γυναίκες, άνδρες, διότι είμεθα ο πρώτος στρατός όπου επεβιβάσθη εις Καβάλαν μετά την φυγήν των Βουλγάρων, οι οποίοι είχον αποσυρθή εις τους πέριξ της πόλεως λόφους και τους οποίους εκρατούσεν ο στόλος εν αποστάσει από της πόλεως μέχρι της αφίξεώς μας. Δεν εσταματήσαμεν εις Καβάλλαν ειμή μόνον μίαν ώρα και κατόπιν επήγαμεν προφυλακάς. Την 1 μετά το μεσονύκτιον υπέστημεν τον πρώτον αιφνιδιασμόν των Βουλγάρων τον οποίον αποκρούσαμεν δια της λόγχης. Οι άθλιοι είναι πλέον άνανδροι των Τούρκων. Η μάχη διήρκεσε μόνον 3 ώρας όπου κατόπιν ετράπησαν εις φυγήν, εγκαταλείψαντες όλα των τα πράγματα και κανόνια και ετράπησαν προς την Δράμαν. Την πρωίαν όλο τον τάγμα μας εβάδισε κατά της Δραμας, η οποία απέχει 13 στρατιωτικάς ώρας της Καβάλλας. Εβαδίζαμεν υπό καυστικώτατον ήλιον εντός μιας αχανούς πεδιάδας φυτευμένης με καπνά. Στον δρόμον απέθανον και άλλοι στρατιώται εξ ηλιάσεως. Και εγώ ελυποθύμησα, αλλά συνήλθον κατόπιν ιατρικής περιθάλψεως».
Στο μεταξύ, στον κυπριακό Τύπο δημοσιεύονταν άρθρα, με θέμα τα δεινά της Καβάλας υπό τον βουλγαρικό ζυγό: «Φρικώδης υπήρξεν η κατάστασις και η θέσις των κατοίκων τόσον της Καβάλλας όσον και των άλλων γειτονικών πόλεων Σερρών και Δράμας, διότι οι κάτοικοι είναι Έλληνες. Εις τους βουλγαρικούς οφθαλμούς δεν υπάρχει μεγαλύτερον έγκλημα από του να είναι τις Έλλην. Είς ανώτερος Βούλγαρος αξιωματικός τελευταίως ανήγγειλεν εις τους προύχοντας Έλληνας της Ανδριανουπόλεως: “Θα ακολουθήσωμεν την πολιτικήν της αφομοιώσεως εις όλα τα καταληφθέντα μέρη καθότι τούτο είναι η μόνη συμφέρουσα πολιτική διά τα βουλγαρικά συμφέροντα. Η Βουλγαρία δεν θέλει το κράτος της μωσαϊκόν εθνών ως το της Τουρκίας και της Αυστρίας”».
Βλ. πιο κάτω ενδεικτικό άρθρο.
