Ομιλία του Πρέσβεως της Ελλάδος κ. Κωνσταντίνου Κόλλια, στο ετήσιο μνημόσυνο του Εθνομάρτυρα Αρχιεπισκόπου Κυπριανού και των Εθνομαρτύρων της 9ης Ιουλίου 1821 (Ι. Ν. Παναγίας Φανερωμένης Λευκωσίας, 5 Ιουλίου 2026)
Κύπρος και Ελλάδα, τιμούμε και μνημονεύουμε σήμερα, εδώ, στον ιστορικό Ναό της Φανερωμένης, τη μνήμη Εθνομαρτύρων. Τη μνήμη των Εθνομαρτύρων της 9ης Ιουλίου 1821, του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού και των Κυπρίων Αρχιερέων, Ιερέων και λαϊκών. Καταθέτουμε το βαθύ σεβασμό μας σε αυτούς τους γνήσιους αγωνιστές της ελευθερίας, οι οποίοι μας έδωσαν με τη θυσία τους διαχρονικό παράδειγμα θάρρους, αυταπάρνησης και ψυχικού σθένους.
Στον ιερό χώρο της Φανερωμένης, ο οποίος ταυτίζεται με τους αγώνες για ελευθερία και στον οποίο βρήκαν αιωνία ανάπαυση αγωνιστές της ελευθερίας, τιμούμε σήμερα την ηρωϊκή περίοδο του Ελληνικού Έθνους. Τότε που, οι Έλληνες με όραμα υψηλό και ηθικό ακατάβλητο ξεκίνησαν τον αβέβαιο και δύσκολο, αλλά και πολυαίμακτο αγώνα για να περάσουμε από την σκλαβιά στην ελευθερία και στη δημιουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους.
Τα ιστορικά γεγονότα της 9ης Ιουλίου, τα οποία φέρνουμε σήμερα στη μνήμη μας, βρίσκονται σε κεντρική θέση της Eλληνικής Επανάστασης και αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της Ελληνικής Ιστορίας.
Η προσωπικότητα του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού βρέθηκε στην πρωτοπορία του αγώνα και της θυσίας.
Στα πρώτα του βήματα, σε νεαρή ηλικία, ο Κυπριανός εισήλθε ως δόκιμος μοναχός στη Μονή Μαχαιρά, όπου διδάχθηκε τα πρώτα του γράμματα. Συνέχισε τις σπουδές του στο Διδακτήριο της Αρχιεπισκοπής, στο Ελληνομουσείο της Λευκωσίας. Το 1782 χειροτονήθηκε Διάκονος. Το 1783 εστάλη από τη Μονή στη Μολδοβλαχία, όπου σπούδασε Θεολογία και Φιλολογία στην Ελληνική Σχολή του Ιασίου. Εκεί χειροτονείται Πρεσβύτερος και εκεί λαμβάνει ανώτερη Παιδεία προσπαθώντας παράλληλα να εξεύρει πόρους για τη Μονή του Μαχαιρά και για όλη την υπόδουλη πατρίδα.
Η εικοσαετής σχεδόν παραμονή του στις παραδουνάβιες περιοχές υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική. Κυρίως, γιατί συνέπεσε με την ανάπτυξη των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης.
Όταν επέστρεψε στην Κύπρο προσλήφθηκε ως Οικονόμος στην Αρχιεπισκοπή. Μέσα σε συνθήκες δύσκολες, δεν θα αργήσουν να φανούν η μόρφωση που είχε αποκτήσει, αλλά και οι ηγετικές ικανότητες που πάντα διέθετε, καθώς και η αγάπη του για την Εκκλησία. Για αυτό και το 1810 χειροτονείται Επίσκοπος και ενθρονίζεται αμέσως Πρωθιεράρχης της Εκκλησίας Κύπρου.
Ήδη από τη νεότητά του, ο Κυπριανός αντιλήφθηκε γρήγορα τη σημασία της Παιδείας για τους υπόδουλους Έλληνες.
Γνωρίζοντας ότι η διατήρηση της εθνικής συνείδησης και η διεκδίκηση της ελευθερίας ήταν πρωτίστως θέμα μόρφωσης, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην Παιδεία. Στην Παιδεία εκείνη που κέντρο της έχει τον Άνθρωπο και πρώτιστο στόχο έχει τη διατήρηση και την καλλιέργεια της εθνικής συνείδησης και ταυτότητας. Θέλησε να μεταλαμπαδεύσει στην Κύπρο το πνεύμα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού γιατί αντιλήφθηκε ότι αυτό ήταν το πνεύμα της Ελευθερίας και της προόδου.
Ο σπουδαίος αυτός Ιεράρχης, εμφορούνταν από το πνεύμα του Διαφωτισμού, που είχε ως στόχο την καταπολέμηση της άγνοιας και των προλήψεων, την εφαρμογή του ορθολογισμού και της λογικής ανάλυσης, συμβάλλοντας καθοριστικά στην πνευματική απελευθέρωση του ανθρώπου.
Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι, από τα πρώτα πράγματα που έκανε ως νέος Αρχιεπίσκοπος, ήδη από το 1812, ήταν η δημιουργία της Ελληνικής Σχολής Λευκωσίας, δίπλα στο κτίριο της Αρχιεπισκοπής, η οποία χρόνια αργότερα εξελίχθηκε και μετονομάσθηκε σε Παγκύπριο Γυμνάσιο.
Ιδρύοντας την Ελληνική Σχολή, ο Κυπριανός ενέγραφε την Κύπρο στη χορεία του ελληνικού διαφωτισμού ο οποίος άνθιζε ήδη στην Ευρώπη.
Η ιδρυτική πράξη της Ελληνικής Σχολής Λευκωσίας, κείμενο το οποίο αποτελεί σπουδαία πηγή του νεοελληνικού διαφωτισμού, είναι αδιαμφισβήτητα κήρυγμα απελευθέρωσης από τη αμάθεια και τη δουλεία.
Το Σχολείο αυτό αναδείχθηκε με τα χρόνια και με τη φιλοπατρία και φιλομάθεια ανθρώπων που κληρονόμησαν και καλλιέργησαν τις αρχές του, σε πραγματικό φυτώριο λόγιας εθνικής συνείδησης και σύμβολο των γραμμάτων. Αλλά, ταυτόχρονα, υπήρξε και πρωτοποριακό εκπαιδευτήριο, το οποίο για περισσότερους από δύο αιώνες τώρα, καλλιέργησε και καλλιεργεί την επιστημοσύνη.
Γι΄αυτό και η τιμή που οφείλουμε στον Αρχιεπίσκοπο Κυπριανό είναι διπλή: ως μάρτυρα του λαού και της ελευθερίας, αλλά και ως εμπνευστή και ηγήτορα των Γραμμάτων και της Παιδείας.
Ο Κυπριανός, υπήρξε ταυτόχρονα και διορατικός Ιεράρχης και ηγέτης. Αντιλήφθηκε γρήγορα και καλλιέργησε πλήρως τον πόθο των Ελλήνων της Κύπρου για ελευθερία.
Στήριξε τα σχέδια και τη δράση της Φιλικής Εταιρείας. Μυούμενος ο Αρχιεπίσκοπος στις αρχές της, οδήγησε την Κύπρο να συμμετάσχει στην Ελληνική Επανάσταση, «συνεισφέροντας χρήματα ή τροφάς, όσας δυνηθή», ενώ Κύπριοι εθελοντές αναχωρούσαν για την Ελλάδα για να λάβουν μέρος στον αγώνα.
Στην Επανάσταση του 21, λοιπόν, η Κύπρος ήταν ενεργά παρούσα, προσφέροντας μέσα και εφόδια, αλλά και εθελοντές. Από κοινού με τους αγωνιστές της Μητροπολιτικής Ελλάδας, η Κύπρος συνεισέφερε τους δικούς της νεκρούς στο Εθνικό Μαρτυρολόγιο και στο Πάνθεον των εθνικών μας ηρώων.
Αυτήν την ενεργό παρουσία των Ελλήνων της Κύπρου στον αγώνα για την ελευθερία πλήρωσε, τελικά, ο ίδιος προσωπικά ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός στις 9 Ιουλίου 1821.
Η θυσία του, καθώς και των Μητροπολιτών Κιτίου Μελέτιου, Πάφου Χρύσανθου, Κυρηνείας Λαυρέντιου, του Ηγουμένου Κύκκου Ιωσήφ, του Ηγουμένου Σταυρού Ομόδους Δοσίθεου, του Αρχιδιακόνου Μελέτιου και πολλών άλλων κληρικών και λαϊκών, είναι η επιβεβαίωση της μεγαλύτερης και υψηλότερης εθνικής πίστης σε ιδανικά. Οι απαγχονισμοί του Αρχιεπισκόπου και οι εκτελέσεις που ακολούθησαν, σκοπό είχαν να εκφοβίσουν τους Έλληνες της Κύπρου και να κάμψουν το αγωνιστικό πνεύμα. Ακριβώς το αντίθετο πέτυχαν.
Οι εκατόμβες των μαρτύρων της ελευθερίας, οι εξεγέρσεις του Κυπριακού λαού, είναι οι αδιάψευστοι μάρτυρες της αγωνιστικής συνεισφοράς και της αυτοθυσίας του Κυπριακού Ελληνισμού στον εθνικό αγώνα της ελληνικής ελευθερίας και της δημιουργίας του νέου, σύγχρονου και ελεύθερου ελληνικού Κράτους.
Η 9η Ιουλίου, όμως, δεν είναι ένα γεγονός μεμονωμένο ή αποσπασματικό στην ιστορία της συμμετοχής των Ελλήνων της Κύπρου στην Ελληνική Ιστορία. Αποτελεί την αρχή του νήματος των τελευταίων αιώνων που συνδέει την Εθνική Επανάσταση του ΄21, με τους Βαλκανικούς Πολέμους, τους δύο Παγκοσμίους Πολέμους, τον ηρωϊκό απελευθερωτικό αγώνα 1955-59.
Για αυτό λοιπόν, η 9η Ιουλίου είναι μία ιστορική ημέρα για την Κύπρο και την Ελλάδα. Γιατί αποτελεί κεντρικό σημείο όπου συναντώνται ο Ελληνισμός με την Ορθοδοξία και την Εκκλησία της Κύπρου, σε μία συνάντηση με διπλό διαχρονικό μήνυμα:
Τον αγώνα για πανανθρώπινα ιδανικά, για αξίες σταθερές. Τις αξίες της Ελευθερίας και της Δικαιοσύνης, της Παιδείας και των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Αξίες πάντα επίκαιρες, παντού και ιδιαίτερα εδώ στην Κύπρο.
Την ίδια στιγμή όμως, μας στέλνει και το μήνυμα της ενότητας του απανταχού Ελληνισμού και της διατήρησης και ενίσχυσης των δεσμών Ελλάδος και Κύπρου.
Το μήνυμα της ημέρας αυτής θεωρώ ότι πρέπει να είναι πάντα ηχηρό και να παραμένει το ίδιο καθαρό. Η ιστορική μνήμη ενισχύεται και δικαιώνεται όταν συνδέεται με τις προκλήσεις του παρόντος. Η 9η Ιουλίου στέλνει, λοιπόν, σήμερα αυτά τα δύο διαχρονικά μηνύματα σε όλους μας.
Σήμερα, περισσότερο από δύο αιώνες από την Επανάσταση του ΄21, οι σχέσεις Ελλάδας και Κύπρου, σχέσεις αδελφικές, επιβεβαιώνονται και ενισχύονται. Η ιστορία μας, η κοινή μας γλώσσα, η θρησκεία, οι αξίες και οι παραδόσεις που μας συνδέουν έχουν δημιουργήσει ένα ενιαίο και αδιάσπαστο διαχρονικό δεσμό.
Σήμερα, εν μέσω μεγάλων διεθνών προσκλήσεων και μεγάλης ρευστότητας και αστάθειας, εν μέσω δύσκολων περιφερειακών συνθηκών, Ελλάδα και Κύπρος επιτυγχάνουμε συμπορευόμενοι να αποτελούμε αξιόπιστους παράγοντες σταθερότητας και προόδου.
Η μεγαλύτερη, όμως, εθνική πρόκληση που αντιμετωπίζουμε 52 χρόνια τώρα, η άρση της τουρκικής κατοχής και η επανένωση της νήσου, παραμένει.
Προς το σκοπό αυτό στηρίξαμε και στηρίζουμε τις προσπάθειες του ΓΓΗΕ και της Κυπριακής Κυβέρνησης για την επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο που διεκόπησαν. Στόχος είναι η επίλυση του Κυπριακού, στη βάση αυτών που προβλέπουν τα Ψηφίσματα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, οι Αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας και οι Αρχές και Αξίες της Ε.Ε. της οποίας, άλλωστε, αποτελούμε μέρος.
Για την αποκατάσταση της διεθνούς νομιμότητας και την εφαρμογή των ευρωπαϊκών Αρχών σε όλη την επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας προς όφελος όλων των νομίμων κατοίκων της, για μία Κύπρο χωρίς εγγυήσεις και παρεμβατικά δικαιώματα, θα συνεχίσουμε να εργαζόμασθε αταλάντευτα. Στον δίκαιο αυτό αγώνα, η Ελλάδα θα βρίσκεται πάντα στο πλευρό της Κυπριακής Δημοκρατίας και του κυπριακού Ελληνισμού.
Το οφείλουμε, άλλωστε, σε όλους τους αγωνιστές της Ελευθερίας, τη μνήμη των οποίων τιμούμε σήμερα.
Αιωνία ας είναι η μνήμη του Αρχιεπισκόπου Κυπριανού και των μαρτύρων της 9ης Ιουλίου 1821.
