27 Φεβρουαρίου 1943: Θάνατος Κωστή Παλαμά – Ο απόηχος στον κυπριακό Τύπο

Σωτηρούλα Βασιλείου, Δρ Ιστορίας Α.Π.Θ.

Στις 27 Φεβρουαρίου 1943, ενώ η Ελλάδα τελούσε υπό τριπλή Κατοχή (γερμανική, ιταλική, βουλγαρική) έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 84 ετών, ο ποιητής Κωστής Παλαμάς.

Την επομένη, η κηδεία του εξελίχθηκε σε εθνικό, αντικατοχικό συλλαλητήριο. Κορυφαία στιγμή αποτέλεσε η απαγγελία, από τον Άγγελο Σικελιανό, του ποιήματός του «Ηχήστε οι σάλπιγγες», το οποίο γράφτηκε λίγες ώρες πριν:

«Ηχήστε οι σάλπιγγες… Καμπάνες βροντερές,

δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ως πέρα…

Βογκήστε τύμπανα πολέμου… Οι φοβερές

σημαίες, ξεδιπλωθείτε στον αέρα!

Σ’ αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα! […]».

Γνωστοποιώντας την είδηση, ο κυπριακός Τύπος αναφέρθηκε στη σπουδαιότητα του εκλιπόντος και ανέδειξε τους δεσμούς του με το νησί: «Εις το επί τη βαρβαρική επιδρομή ψυχικόν άλγος του Ελληνισμού προσετέθη και το βαθύ πένθος επί τω αναγγελθέντι θανάτω του μεγάλου και βαθυστοχάστου Εθνικού μας Ποιητου Κωστή Παλαμά. […] Ο Παλαμάς είνε μία δόξα της Ελλάδος αλλά και καθόλου της ανθρωπότητος. […] Και καταλιπών τα γήινα θα ζη αιωνίως εις τας ψυχάς των γενεών του Ελληνισμού και θα ευλογήται και θα μακαρίζηται και ευλαβώς θα τιμάται και θα γεραίρηται ως ο μέγας φωτεινός των Ελληνικών Γενεών Εθνικός Καθηγεμών και Διδάσκαλος. Ενθυμούμεθα σήμερα την αγάπη του Παλαμά προς την Κύπρο που ετραγούδησε την Ελληνική Ψυχή της σε υπέροχους στίχους. Είναι γνωστό το ποίημά του επ’ ευκαιρία της Κυπριακής Εκθέσεως του 1901 εις τας Αθήνας που τελειώνει με το θαυμάσιο αυτό τετράστιχο:

Καλώς μας ήρθατε, παιδιά! Στη Κύπρο την αέρινη,

Στη Μακαρία τη γη.

Στ’ ωραίο πολύπαθο κορμί η αγνή ψυχή δεν έσβυσε.

Και ζη, και ζη, και ζη!

[…] Η Κύπρος που όπως είπεν ο ποιητής ‘πολλούς αφέντες άλλαξε μα δεν άλλαξε καρδιά’ σκύβει ευλαβικά σήμερα εμπρός στο νωπό του τάφο».

Ακολούθησε, σε άλλη εφημερίδα, η αναδημοσίευση του ποιήματος του Παλαμά «Γνώμες, καρδιές, όσοι Έλληνες», στο οποίο η Κύπρος προβάλλεται ως αναπόσπαστο τμήμα του ελληνισμού:

«Γνώμες, καρδιές, όσοι Έλληνες,

ακούστε με κι εμένα:

[…] Άντρες κι εσείς της Ρούμελης

και του Μοριά βλαστάρια,

χοροί του Αιγαίου, της Ήπειρος

βουνά και παλικάρια,

κι εσείς, παρθένες Ιόνιες,

πάντα και ηρώισσα Κρήτη,

και ω Ρήγισσα Αφροδίτη,

που είσαι της Κύπρος πνοή».