Πανηγυρικός Λόγος για την 25η Μαρτίου 1821 του κ. Γιώργου Κολοκασίδη (25 Μαρτίου 2026)

Γεωργίου Κολοκασίδη

Κύριε Πρόεδρε, Μακαριότατε, κυρία Πρόεδρε της Βουλής, κύριε Πρέσβη της Ελλάδος, αξιότιμοι επίσημοι, Ελληνίδες, Έλληνες

Σήμερα γιορτάζουμε. Όλοι. Η ιεραρχία της πολιτείας είναι εδώ. Η ιεραρχία της εκκλησίας επίσης. Kαι η κοινωνία η ίδια όμως είναι παρούσα.

Γιατί γιορτάζουμε όμως με τέτοια σύμπνοια ένα γεγονός που έγινε πριν από 205 χρόνια;

Είναι γεγονός ότι η χρονική απόσταση ευνοεί κάποτε την αμφισβήτηση. Στο πλαίσιο αυτό επιχειρείται τα τελευταία χρόνια η απομείωση της Ελληνικής Επανάστασης. Δεν υπήρξε η σεπτή ευλογία του επαναστατικού λάβαρου από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό στην Αγία Λαύρα. Δεν υπήρξε ως ημερομηνία ενάρξεως η 25η Μαρτίου. Σφαγή έγινε μετά την άλωση της Τριπολιτσάς. Κάποιοι φτάνουν μέχρι του σημείου να υπαινιχθούν ότι οι μπουνταλάδες Ελληνες δεν εξετίμησαν ως θα έπρεπε την πεφωτισμένη Οθωμανική δεσποτεία.

Ας δεχθούμε ότι η επανάσταση δεν ξεκίνησε στην Αγία Λαύρα από τον Γερμανό. Η πραγματικότητα είναι ότι ο Γερμανός θα μπορούσε να είχε ευλογήσει το επαναστατικό λάβαρο. Αφού και ο ίδιος είχε πολεμήσει. Όπως και άλλοι ιερείς. Εξάλλου η παράδοση της εθνικά στρατευμένης εκκλησίας έχει βαθιές ρίζες. Φτάνει μέχρι την Κύπρο του αείμνηστου αρχιεπισκόπου Μακαρίου. Γεγονός επίσης ότι επιλέγηκε εκ των υστέρων η μέρα εορτασμού της 25ης Μαρτίου για να συμπίπτει με τον εορτασμό του ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Να συμπίπτει το μήνυμα επίγειας ελευθερίας με το μήνυμα μεταφυσικής λύτρωσης.

Εγινε σφαγή στην Τριπολιτσά; έγινε. Πόλεμος ήταν δεν είναι εύκολο να θέσεις όρια.

Και να ισχύουν όλα αυτά μήπως αλλάζει η ουσία; Η ουσία είναι ότι υπήρξε η Ελληνική Επανάσταση ως ιστορικό γεγονός αναγεννησιακό του ελληνικού έθνους. Και όντως συγκροτήθηκε γύρω από το δίπτυχο πίστη και επίγνωση ξεχωριστής ελληνικής πατρίδας. «Μάχου υπερ πίστεως και πατρίδος» ήταν η καθόλου τυχαία παραίνεση του Υψηλάντη όταν ξεκίνησε η επανάσταση στη Μολδοβλαχία. Οσο για την επιείκεια των Οθωμανών; Υπήρξαν περίοδοι μεγάλης σκληρότητας. Αλλά και αγαθοί να ήσαν τί σημασία μπορεί να έχει αυτό; Ελληνική Ελευθερία ήθελαν οι αγωνιζόμενοι. Όχι Οθωμανικό έλεος!

Μοντέρνα και δημοφιλής η θεωρία ότι η ελληνική ταυτότητα δημιουργήθηκε με το ελληνικό κράτος. Τέτοια θεώρηση όμως δεν αντέχει στην αναμέτρηση με τα ιστορικά δεδομένα. Η Ελληνική Επανάσταση ήταν η πρώτη εθνική επανάσταση στην Ευρώπη που οδήγησε στη δημιουργία έθνους κράτους. Δεν είναι δυνατόν να συγκλονίζεται επαναστατικά ένας ολόκληρος λαός χωρίς να προϋπάρχει έρμα και πυξίδα. Δεν θυσιάζει κανείς ό,τι πολυτιμότερο έχει χωρίς να έχει αποκρυσταλλώσει τον λόγο για τον οποίο θυσιάζεται δηλαδή την εθνική απελευθέρωση. Σαφώς προϋπήρχε ελληνική ταυτότητα.

Από την Επανάσταση προέκυψε οργανωμένη πολιτεία. Είναι γεγονός ότι κάποτε το ελλαδικό κράτος λειτούργησε συσταλτικά. Σε περιόδους έλλειψης αυτοπεποίθησης, φτώχειας και πίεσης έδωσε λαβή για τη δημιουργία ενός φοβικού, εσωστρεφούς ελλαδισμού. Ετυχε το ελληνικό κράτος να προσχηματιστεί την ιθαγένεια για να αποποιηθεί ευρύτερες ευθύνες προς οικουμενικούς Έλληνες. Αυτή την πολιτική φοβικότητα πλήρωσαν σε διάφορες περιόδους εκτός των τειχών Ελληνες. Τέτοιες περιπτώσεις; Οι Βορειοηπειρώτες, οι Κωνσταντινουπολίτες, οι Ιμβριοι, οι Τενέδιοι αλλά και οι Κύπριοι. Και όταν λέμε το πλήρωσαν δεν εννοώ ότι έμειναν αλύτρωτοι. Αυτό είναι και ζήτημα ιστορικής συγκυρίας. Το πλήρωσαν διότι ενώ έγιναν στόχος λόγω εθνικής καταγωγής δεν έτυχαν στήριξης από την επίσημη ελληνική πολιτεία.

Από την άλλη όμως η δημιουργία του ελληνικού κράτους έδωσε σχήμα και ώθηση στο ελληνικό ιδεώδες. Το ελληνικό κράτος συνέβαλε στην άνθηση ελληνικής πνευματικότητας. Η ανάπτυξη της γλώσσας και του πολιτισμού υπήρξε καίρια. Ένα φως που καθοδήγησε τους απανταχού Έλληνες. Η καταγραφή της ελληνικής ιστορίας με κρατική συνδρομή βοήθησε να καταπολεμηθούν τα ιδεολογήματα περί νεοφάνειας του ελληνικού έθνους. Με τη δημιουργία του ελληνικού κράτους υπήρξε και μια πρόσθετη επιβεβλημένη διόρθωση. Με την αίσια κατάληξη της Επανάστασης οι Έλληνες δεν ανέκτησαν μόνο έλεγχο επικράτειας. Άρχισαν σιγά, σιγά να ανακτούν τη διαχείριση του ελληνικού πολιτισμού ως δικαιωματικοί κληρονόμοι. Τούρκοι καταπατούσαν ελληνικά εδάφη αλλά και δυτικοί οικειοποιούνταν ελληνικό πολιτισμό. Αυτή η κλοπή κληρονομιάς βρίσκει ειδεχθή συμβολισμό στο γδάρσιμο και την αρπαγή των γλυπτών του Παρθενώνα. Αυτός ο βανδαλισμός συνοψίζει την προσπάθεια απόσπασης ενός πολιτισμού από το φυσικό του εθνικό λίκνο.

Κακά τα ψέματα. Δεν είναι εποχές να κυκλοφορούν λαοί χωρίς προστατευτικό κρατικό καβούκι. Στην εποχή του έθνους κράτους έθνος χωρίς κράτος είναι δύσκολο να επιβιώσει. Αλλά και κράτος χωρίς έθνος είναι σώμα χωρίς ψυχή! Η ελληνική πολιτεία μπορεί να μεγαλουργήσει και μεγαλουργεί όταν αντιλαμβάνεται τον υψηλό της ρόλο. Ως υπηρέτης όμως του έθνους και όχι ως κηδεμόνας του.

Είναι λοιπόν η Ελληνική Επανάσταση η πετυχεμένη συνάντηση του πνεύματος με την πράξη: του πνεύματος της αγωνιώδους ελληνικής εθνικής αναζήτησης με την πράξη της κατοχύρωσης ελληνικής κρατικής υπόστασης. Γι αυτό γιορτάζουν οι Ελληνες το ‘21. Τί γιορτάζουμε εμείς όμως σήμερα στη Λευκωσία της Κύπρου; Εμείς εδώ γιατί γιορτάζουμε τη δημιουργία ενός άλλου κράτους; Γιορτάζουμε την καλοτυχία μακρινού μας συγγενή;

Όχι βέβαια. Το ’21 αλλά και η πορεία προς το ’21 έγινε και με δική μας συμβολή. Διότι Κύπριοι εντάχθηκαν στη Φιλική Εταιρεία και αίμα κυπριακό χύθηκε για την επίτευξη της εθνικής ολοκλήρωσης. Η κάθε επανάσταση για να πετύχει χρειάζεται πόρους. Πρωτίστως όμως οικοδομείται στις ψυχές που χάνονται. Τις ψυχές των ηρώων. Ένα ιδεώδες χάνει τη δυναμική του αν δεν στηριχθεί στην αυτοθυσία. Διότι επανάσταση συνεπάγεται ρήξη και ρήξη χωρίς θυσίες δυστυχώς δεν γίνεται. Η αυτοθυσία των ηρώων και το αίμα που χαλαλίζουν μεταμορφώνει ένα ανθρώπινο στόχο σε μεταφυσικό ιδεώδες. Και εμείς εδώ στην Κύπρο δώσαμε και το αίμα του ‘πισκόπου μας του Κυπριανού το αίμα του οποίου, κατά τον ποιητή, έγινε βασίλειο. Και το βασίλειο αυτό ήταν η ίδρυση του ελληνικού κράτους. Συνεπώς όταν γιορτάζουμε το ’21 δεν γιορτάζουμε κάτι μακρινό, κάτι ξένο. Γιορτάζουμε την ευόδωση και της δικής μας θυσιαστικής δωρεάς.

Και οι πρόσφατοι ήρωες μας όμως αυτοί του έπους του ’55 και αυτοί είναι μέρος αυτής της γιορτής. Θα πείτε μα αυτοί θυσιάστηκαν πέρα από ένα αιώνα μετά. Ναι αλλά θυσιάστηκαν για το ίδιο όραμα. Και συνέτειναν και αυτοί αναδρομικά με τη θυσία τους στη χαλύβδωση του ελληνικού οράματος. Όταν βλέπουμε λοιπόν να ορθώνεται, να ευημερεί η σύγχρονη Ελλάδα να είμαστε και μεις περήφανοι για ένα πράγμα: στα θεμέλια αυτού του σπουδαίου εγχειρήματος δεν είναι θαμμένοι μόνο οι ήρωες του ’21 και των άλλων αγώνων της Ελλάδας. Στα θεμέλια της ελληνικής πολιτείας με όλους αυτούς τους Ελληνες, επώνυμους και ανώνυμους, είναι θαμμένοι μαζί και ο Κυπριανός και ο Αυξεντίου και ο Παλληκαρίδης και όλοι οι ζωντανοί, νεκροί μας που πέθαναν για την ίδια ιδέα. Και η θυσία τους είναι σημαίνουσα διότι δεν ήταν το αποτέλεσμα κάποιας αστικής υποχρέωσης. Δεν τους στρατολόγησε κάποια πολιτεία. Από μόνοι τους πήραν μια ανηφοριά, πήραν μονοπάτια, αναζητώντας ελληνική λευτεριά.

Και αν βάλαμε που βάλαμε και το δικό μας λιθάρι για να έχει ιδρυθεί και ισχυροποιηθεί το ελληνικό κράτος μήπως έχουν κάποιο δίκαιο ξένοι και εγχώριοι; Αυτοί που επιτηδείως καταθέτουν την άποψη ότι δεν έχουμε σχέση με τους σύγχρονους Έλληνες; Μπορεί, λέγουν, να γεννηθήκαμε μαζί, αδέλφια δίδυμα και από κοινή φύτρα αλλά οι δρόμοι μας χώρισαν. Και όμως. Παρά το γεγονός ότι η Κύπρος δεν περιελήφθη στον εθνικό κορμό οι πορείες στον χρόνο δεν είναι αποκλίνουσες. Είναι παράλληλες και ενίοτε τέμνονται. Δεν είναι τυχαία η στήριξη της Ελλάδας από κύπριους εθελοντές σε διάφορες φάσεις της ιστορικής της πορείας. Δεν είναι τυχαία η ελλαδική στήριξη προς την Κύπρο. Και δεν αναφέρομαι στο Ελληνικό κράτος που κάποτε μπορεί και να ολιγώρησε. Αναφέρομαι στην προσφορά απλών Ελλήνων. Όπως ήταν το ατίμητο πλήρωμα του ΦΑΕΘΩΝ υπό τον πλοίαρχο Μητσάτσο. Εκστράτευσε το ’64 προς υποστήριξη της Κύπρου και μόλις το 2016 ήρθη το απόρρητο και τιμήθηκε από την ελληνική πολιτεία. Είναι όμως και πολλοί άλλοι. Όπως οι πολυάριθμοι απλοί ελδυκάριοι που απαίτησαν, έξω από την Πάφο το ’74, να επιστρέψει το καράβι τους στην Κύπρο για να εκπληρώσουν εθνικό καθήκον. Οι καταδρομείς του Νοράτλας που χάθηκαν εκστρατεύοντας για να βοηθήσουν αδελφούς. Αυτές οι πράξεις τυχαίες δεν είναι. Ούτε μηχανιστικές. Και ελπίζω και εύχομαι, όχι τυχαία, και περιστασιακά να φτάσαμε σήμερα στις δύο φρεγάτες και τα τέσσερα μαχητικά. Γιατί όλοι προσδοκούμε να αναβιώσει ουσιαστικά και όχι κατ’ εικόνα το ενταφιασμένο ενιαίο αμυντικό δόγμα.

Όλα αυτά δεν αντικατοπτρίζουν σχέσεις μακρινές. Πηγάζουν από επίγνωση κοινής ιστορίας, καταγωγής αλλά και κοινού μέλλοντος. Αυτή η συνεχής ανατροφοδοτούμενη σχέση, η πολιτισμική συνδημιουργία Ελλαδιτών και Κυπρίων επισφραγίζει ένα πράγμα: Δεν είμαστε δίδυμοι που τα χώρισαν στη γέννα. Είμαστε σιαμαίοι, ενωμένοι ενώπιον της ιστορίας και του πνεύματος, καταδικασμένοι να ζούμε, να δημιουργούμε και να αγωνιζόμαστε αντάμα. Και όλοι, ελλαδίτες, Έλληνες της Κύπρου, Έλληνες της οικουμένης κουβαλώντας ο καθένας τη δική του ιστορική εμπειρία ευρύνουμε τον ελληνικό ορίζοντα.

Αυτά που περιγράφω δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως κάποιο αμαρτωλό μυστικό. Κάποιος ένοχος ψίθυρος σε ελληνικές κατακόμβες. Δεν υπάρχει καμία αντινομία για την οποία πρέπει να είμαστε απολογητικοί. Η ελληνική μας ταυτότητα δεν αντιβαίνει στις συνταγματικές μας υποχρεώσεις. Οι αγώνες μας εδώ στην Κύπρο μπορεί να μην μας εξασφάλισαν εθνική καταξίωση. Αλλά είναι ως περήφανοι Έλληνες που συμμετέχουμε στην κυπριακή πολιτεία. Και την ελληνική μας συνείδηση καταθέτουμε ως προσφορά για την πολιτισμική διαμόρφωση αυτής εδώ της κοινωνίας. Δεν την εξυπηρετούμε αν είμαστε αεθνείς και μονοδιάστατοι. Η Κύπρος δεν είναι χωνευτήρι που συνθλίβει διαφορετικότητες. Αντιθέτως. Είναι σύνθεση που τις αναδεικνύει, τις σέβεται και τις αξιοποιεί. Ολες. Είτε πρόκειται για Έλληνες, είτε για γηγενείς Τούρκους, Μαρωνίτες, Αρμένιους ή Λατίνους. Όλοι διεκδικούν αναγνώριση της ιδιοπροσωπίας τους και την δικαιούνται.

Κάποιοι θρηνούν την απώλεια του στόχου της Ενωσης. Αυτό ας μην μας οδηγήσει σε επισφαλή πολιτικά μονοπάτια. Συγκυρίες και εξωτερικοί επίβουλοι έριξαν το όραμα στους βράχους. Ο, τι έγινε, έγινε. Αυτό ας μην μας παραλύσει. Ούτε όμως να φτάσουμε να ντρεπόμαστε και να αναθεματίζουμε αναδρομικά ένα στόχο ο οποίος στην εποχή του ήταν και κατανοητός και δίκαιος. Εν πάση περιπτώσει η ταυτότητα μας μένει ακέραιη. Κανείς δεν μπορεί να μας την πάρει. Η σχέση μας με την Ελλάδα και τον Ελληνισμό ανέπαφη. Εξάλλου δια της πλαγίας και μέσα από την ευρωπαϊκή ενοποίηση Κύπρος και Ελλάδα βρίσκονται σε συγκλίνοντες δρόμους. Και να μη ξεχνάμε την ελλαδική συνδρομή και τους απελθόντες Κρανιδιώτη και Πάγκαλο για την επίτευξη αυτού του στόχου. Δυστυχώς όμως σήμερα στην Κύπρο το φυσικό και το αυτονόητο δέχεται επίθεση. Το ’21 σμικρύνεται και επιχειρείται η άμβλυνση των ελληνικών δεσμών. Η προβαλλόμενη αιτιολογία είναι πολύ αδύναμη: Οτι η ελληνικότητα μας δήθεν επηρεάζει την πίστη μας στην Κυπριακή Δημοκρατία. Ξένοι καθοδηγητές αλλά και εγχώριοι ψευδομοντερνιστές πουλούν αυτή τη μολυσμένη πραμάτεια στην κυπριακή αγορά. Ας κοιτάξουμε όμως γύρω μας ανά τα κράτη της οικουμένης. Δεν υπάρχει κάποιος κανόνας ομοιομορφίας. Οι λαοί δεν στριμώχνονται σε καλούπια. Αν η ιστορία αποκαλύπτει ένα πράγμα αυτό είναι η ποικιλομορφία. Ο κάθε λαός με τις ιδιομορφίες του, καθρέφτισμα της δικής του ιστορικής πορείας. Δικαιούμαστε και εμείς το απαύγασμα της δικής μας ιστορίας. Και αν προκύπτει ένταση αυτή προκύπτει όταν επιχειρείται βεβιασμένη νόθευση της ιστορίας. Όχι όταν αφήνεται η ιστορία να πάρει τον δρόμο της. Ας μη γελιόμαστε όμως. Δεν είναι η κρατική μας υπόσταση που απασχολεί. Στο κάτω, κάτω και οι ξένοι μας έχουν προτείνει όλων των ειδών τα κρατικά εξαμβλώματα σε αντικατάσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Για την Κυπριακή Δημοκρατία κόπτονται; Αυτό που τους φοβίζει είναι οι αντιστάσεις μας. Η αντίσταση σε κάθε είδους ευτελιστική λύση. Διότι είναι ένα πράγμα να στεκόμαστε ολόρθοι απέναντι στις προκλήσεις με επίγνωση της ελληνικής μας παράδοσης και άλλο ως ένα ευμετάβολο εφεύρημα σύγχρονης συγκυριακής επινόησης. Άλλο να αντιμετωπίζεις τις εθνικές απειλές ως παλαιοέλλην και άλλο ως νεοκύπριος. Και να μην υπάρξει παρεξήγηση. Το παλαιό δεν είναι το εξαντλημένο και το ξοφλημένο. Όπως το νέο δεν είναι το καινούργιο. Διότι το καινούργιο δεν προκύπτει από παρθενογένεση. Το καινούργιο θα αντέξει μόνο αν προέρχεται από τη γονιμοποίηση του παλαιού. Και η ιστορική μας παράδοση είναι αρκετά πλούσια ώστε να κουβαλά μέσα της τον σπόρο της ανανέωσης.

Και με γνώση αυτού του δεδομένου φτάνουμε στο κρίσιμο ερώτημα που αφορά όχι ακριβώς το ’21 αλλά τον εορτασμό του. Τί σημαίνει ακριβώς γιορτάζουμε το ‘21; Σημαίνει μήπως ότι ακονίζουμε τη μνήμη μας και κρατούμε ζωντανά τα γεγονότα; Θα απαντήσω ευθέως: ΟΧΙ. Ο εορτασμός του ‘21 δεν είναι άσκηση μνήμης. Ούτε καν ευγνωμοσύνης. Είναι άσκηση λογοδοσίας. Πιο συγκεκριμένα, ημών των νεοτέρων προς προγόνους μας. Καλούμεθα να δείξουμε ότι μείναμε πιστοί στο παράδειγμα τους. Σε μια ακατάβλητη μαχητικότητα που οδήγησε στην εξέγερση μερικών ρακένδυτων Ελλήνων οι οποίοι όμως είχαν μια αδιόρατη αίσθηση ιστορικότητας. Αψήφησαν το δυσμενέστατο ισοζύγιο πόρων και αριθμών διότι πίστεψαν ότι η ιστορική τους μοίρα δεν τους επέτρεπε να ζουν ως υποτελείς απλά και μόνο για να εξασφαλίσουν υποτυπώδη φυσική επιβίωση. Αυτό είναι το νόημα του εορτασμού της 25ης Μαρτίου.

Και εμείς εδώ στην Κύπρο είμαστε πολύ τυχεροί. Η εποχή μας μας έχει επιφυλάξει σκληρές και ασύμμετρες προκλήσεις. Έχουμε την ευκαιρία να μπορούμε να δούμε κατάματα τους ήρωες μας και να πούμε: Όπως εσείς είχατε απέναντι σας Οθωμανούς και δεν διανοηθήκατε να υποταχθείτε στη λογική των αριθμών… και εμείς, απέναντι σε νεοοθωμανούς κωφεύουμε στις σειρήνες του ψευδορεαλισμού και της υποταγής. Εμμένουμε σε αυτό που δικαιούμαστε: αδιαπραγμάτευτη Απελευθέρωση. Δεν αποδεχόμαστε λύσεις που δεν κατοχυρώνουν πλήρη και ανόθευτα δημοκρατικά δικαιώματα. Αυτό είναι το καλύτερο μνημόσυνο των ηρώων μας. Ετσι τιμούμε το ’21. Ετσι έχουμε κάθε δικαίωμα να βροντοφωνάξουμε: Ζήτω η 25η Μαρτίου!